Tanım
Petrol ve Doğalgaz Sigortaları
Petrol ve doğalgaz sektörü sigortacılığın en teknik ve reasürans bağımlı alanlarından biridir. Sigorta çözümleri, faaliyetin değer zincirindeki konumuna göre — upstream (arama ve üretim), midstream (boru hattı, depolama, LNG, gaz işleme) ve downstream (rafineri, petrokimya) — farklı underwriting yapıları gerektirir. Bu sayfa kara tesislerine odaklanır; deniz sondajı, offshore platform ve FPSO için Offshore Enerji Sigortası sayfasına bakınız.
Genel enerji kapsam yapısı, PML/EML ve BI kavramları için Enerji Sigortası sayfasına bakabilirsiniz. Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; belirli bir sigortacının kapasitesi, teminatın kabulü, fiyat veya ödeme taahhüdü anlamına gelmez.
Değer Zinciri
Upstream, Midstream ve Downstream
Tabloyu yatay kaydırarak tüm sütunları görebilirsiniz.
| Tipik faaliyetler | Öne çıkan riskler | Öne çıkan teminatlar | |
|---|---|---|---|
| Upstream (kara) | Arama sondajı, üretim kuyuları, üretim ve toplama tesisleri | Kuyu kontrolü kaybı (blowout), sondaj ekipmanı hasarı, kirlilik | Control of Well, Operator's Extra Expense, OAR/PD, sorumluluk, BI |
| Midstream | Boru hatları, kompresör ve pompa istasyonları, depolama (ham petrol, ürün, LNG, LPG), gaz işleme | Boru hattı hasarı ve sızıntı, yangın/patlama, soğutulmuş gaz riski, depolama kaybı | OAR/PD, MB, BI, enerji ve çevre sorumluluğu, siyasi şiddet |
| Downstream | Rafineri, petrokimya, LPG tüplü dolum ve dağıtım, ürün dağıtım | Proses yangını ve patlaması, BLEVE, reaktör hasarı, ürün sorumluluğu | OAR/PD, MB, BI, sorumluluk ve çevre |
Bu üç segment tek bir "petrol ve gaz poliçesi" olarak değerlendirilmemelidir; risk profili, değer yoğunluğu ve kapasite koşulları farklıdır.
Upstream
Upstream: Sondaj ve Üretim (Kara)
- Kuyu kontrolü (Control of Well): Kontrolsüz kuyu akışı halinde kuyuyu kontrol altına alma, yeniden sondaj ve kuyuyu güvenli hale getirme maliyetleri; genellikle Operator's Extra Expense (OEE) ile birlikte yapılandırılır. Her sondaj faaliyeti için otomatik sağlanmaz; kuyu bilgileri, derinlik, basınç ve sondaj programı değerlendirilir.
- Sondaj ekipmanı: Sondaj kulesi (rig) ve yardımcı ekipman için maddi hasar ve makine kırılması; ekipman çoğu durumda sondaj yüklenicisine aittir ve sözleşmelerle risk dağılımı belirlenir.
- Üretim tesisleri: Ayırıcılar, tank bataryaları, toplama hatları ve işleme üniteleri; yangın, patlama ve makine kırılması.
- Üretim kaybı: Kuyu veya tesis hasarı sonrası gelir kaybı; kuyu ve tesis bağımlılığı BI süresini belirler. Bkz. İş Durması ve Kâr Kaybı Sigortası.
- Kirlilik ve çevre: Sızıntı ve temizleme maliyetleri; enerji sorumluluğu ile çevre poliçeleri arasındaki sınır poliçeye bağlıdır. Bkz. Çevresel Kirlilik Sorumluluk Sigortası.
- İnşaat: Saha tesisleri ve altyapı projeleri için CAR/EAR ve DSU/ALOP. Bkz. İnşaat ve Montaj Sigortası.
Midstream
Midstream: Boru Hattı, Depolama, LNG ve Gaz İşleme
- Boru hatları: Mekanik etki (örneğin inşaat ekipmanı), korozyon, toprak oturması ve jeolojik hareketler; çevre kirliliği ve temizleme maliyeti. Stratejik kapasitesi yüksek hatlarda hasarın BI etkisi ağırlaşır ve tazminat dönemi konuma göre belirlenir.
- Sabotaj ve üçüncü şahıs müdahalesi: Bölgesel geçişli hatlarda siyasi risk değerlendirmesiyle koordineli incelenebilir. Bkz. Siyasi Risk Sigortası.
- Pompa ve kompresör istasyonları: Makine kırılması ve kontrol sistemleri; kritik ekipman için yedek parça ve temin süreleri.
- Depolama: Üstü açık veya sabit çatılı tanklarda yangın ve taşma riski; yeraltı gaz depolamada kuyu bütünlüğü, kapak kaya ve gaz kaybı gibi yeraltı konuları ayrı değerlendirilir.
- LNG terminalleri: Soğutulmuş (yaklaşık −162 °C) depolama tanklarında sızdırmazlık kaybı ve gevrek hasar, pool fire ve BLEVE senaryoları; terminal–gemi bağlantısında (yükleme/boşaltma kolları) denizcilik ile enerji poliçesi koordinasyonu gerekir. Yüzer depolama ve gazlaştırma birimleri (FSRU) için sınır wording'e bağlıdır; bkz. Offshore Enerji Sigortası.
- LPG depolama: Ana depolama ve terminal tanklarında basınçlı tank ve BLEVE riski, yangın ve patlama; tüplü dolum ve dağıtım tesisleri downstream altında ele alınır.
- Gaz işleme tesisleri: Kükürt giderme, kurutma ve ayrıştırma ünitelerinde proses yangını, korozyon ve makine kırılması.
Downstream
Downstream: Rafineri ve Petrokimya
- Rafineriler: Distilasyon kolonu, katalitik kraker (FCC) ve hidroişleme ünitelerinde yangın ve patlama en büyük hasar senaryosudur; ısı değiştirici ve boru korozyonu, BLEVE ve çevre kirliliği. PML/EML tahminleri son derece yüksek olabilir.
- Petrokimya tesisleri: Yüksek basınç ve reaktif kimyasallar nedeniyle proses yangını ve patlaması; reaktör hasarı; entegre tesislerde BI süresinin uzaması.
- Ürün sorumluluğu: Dağıtılan kimyasalın neden olduğu üçüncü şahıs zararı. Bkz. Ürün Sorumluluk ve Geri Çağırma Sigortası.
- LPG dolum ve dağıtım: Tüplü dolum tesislerinde dolum hattında sızdırmazlık kaybı, yangın ve patlama; nakliye için kargo sigortası ayrı değerlendirilir.
- Çevre: Yakıt ve kimyasal sızıntısı, toprak ve su kirliliği.
Teminat Yapısı
Teminat Yapısı: Hangi Teminat Ne Zaman Gündeme Gelir?
Tabloyu yatay kaydırarak tüm sütunları görebilirsiniz.
| Ne için kullanılır | Dikkat edilecek nokta | |
|---|---|---|
| CAR / EAR, DSU/ALOP | Tesis inşaatı ve montajı, gecikme kaybı | Yüksek değerli ekipman ve uzun temin süreleri; DSU inşaat hasarına bağlıdır |
| OAR / PD | İşletme dönemi maddi hasar (yangın, patlama, doğal afet) | PML/EML, doğal afet alt limitleri ve değer yoğunluğu |
| MB / Boiler & Machinery | Kompresör, türbin, pompa, kazan gibi ekipmanın iç kaynaklı arızası | Bkz. Mühendislik Sigortaları |
| BI / LOPI | Teminatlı hasar nedeniyle üretim ve gelir kaybı | Uzun onarım ve ekipman temin süreleri tazminat dönemini belirler |
| Control of Well, OEE | Kuyu kontrolü ve ilgili ek maliyetler | Otomatik uygulanmaz; kuyu ve sondaj bilgisine bağlıdır |
| Enerji sorumluluğu ve EIL | Üçüncü şahıs ve çevresel sorumluluk | Sözleşmesel tazmin (knock-for-knock) ve çevre poliçesi sınırı |
| Siyasi şiddet | Terör, sabotaj ve toplumsal olaylar kaynaklı hasar | Boru hatları ve stratejik tesislerde öne çıkar |
| Siber / OT | SCADA, DCS ve güvenlik sistemleri | Fiziksel hasar poliçesinin siber dışlamasıyla birlikte okunmalı. Bkz. Siber Sigortası |
Her teminat her tesise otomatik uygulanmaz. Hangi teminatların sunulduğu, limitleri ve koşulları poliçe wording'ine, risk mühendisliği değerlendirmesine ve ilgili sigortacının kapasitesine bağlıdır.
Sınırlar
Diğer Ürünlerle Sınırlar
- Offshore operasyonlar: Deniz sondajı, platform, FPSO ve denizaltı sistemler için Offshore Enerji Sigortası.
- Denizcilik: Ham petrol ve ürün taşıyan gemiler, gemi kargosu ve liman terminali sorumluluğu denizcilik poliçeleriyle ele alınır. Bkz. Nakliyat Sigortası ve P&I Sigortası.
- Çevre: Uzun vadeli kirlilik yükümlülüğü için Çevresel Kirlilik Sorumluluk Sigortası.
- Reasürans: Yüksek değerli tesisler için kapasite ve program yapısı Reasürans Brokerliği sayfasında ele alınır.
Piyasa ve Kapasite
Piyasa ve Kapasite Notu
Petrol ve doğalgaz riskleri çoğunlukla uzmanlaşmış uluslararası sigorta ve reasürans piyasalarında değerlendirilir ve kapasite projeye, konuma ve tesis türüne göre değişir. Bu sayfa belirli bir kapasite, limit veya kabul anlamına gelmez; Neolife değerlendirme ve yerleştirme çalışması yürütür, kabul ilgili sigortacıya aittir.
Türkiye Çerçevesi
Türkiye'de Çerçeve ve Sigorta
Türkiye'de petrol ve doğalgaz faaliyetlerinde sigorta yükümlülüğü faaliyete, lisans veya ruhsat türüne ve ilgili mevzuata göre değişir; tek bir genel kural yoktur. Arama ve üretim faaliyetleri Türk Petrol Kanunu, piyasa faaliyetleri ise EPDK düzenleme ve lisanslama çerçevesindedir. Aşağıdaki özet bilgilendirme amaçlıdır.
- Petrol piyasası lisansları: 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu m.15 uyarınca lisans kapsamında yürütülen faaliyetler için sigorta yaptırılması zorunludur; Cumhurbaşkanı kararıyla bazı faaliyetler sigorta kapsamından muaf tutulabilir. Kanun, sigorta kapsamına alınacak varlıkların, sigorta kollarının ve muafiyetlerin Kurumca çıkarılacak yönetmeliklerde düzenleneceğini belirtir. Bu alandaki Petrol Piyasasında Sigorta Yükümlülükleri Hakkında Tebliğ (EPDK; RG 15/6/2005-25846; 10/8/2010-27668 ile değişik), Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği m.49'a dayanılarak çıkarılmıştır: m.5 uyarınca petrol piyasasında faaliyet gösteren lisans sahipleri üçüncü kişilere vereceği bedeni ve maddi zararlar için mali sorumluluk sigortası yaptırmakla; m.6 uyarınca rafinerici, iletim ve depolama lisansı sahipleri ise tesisleri ile mülkiyet veya emanetlerindeki petrolü tüm risklere karşı sigortalatmakla yükümlüdür. Tebliğ'deki serbest kullanıcı istisnası yükümlülüğün tamamına değil, yalnızca m.7'deki (2010 değişikliği) asgari teminat hadlerine ilişkindir; asgari hadler Tehlikeli Maddeler tarife ve talimatındaki meblağlardan düşük olamaz.
- LPG piyasası: 5307 sayılı LPG Piyasası Kanunu m.13, lisans kapsamında yürütülen faaliyetler için sigorta yaptırılmasını aynı çerçevede öngörür (Cumhurbaşkanı kararıyla muafiyet; sigorta kolları ve muafiyetler yönetmelikle düzenlenir). Kanun m.4(ç) uyarınca zorunlu sigorta yükümlülüğü kapsamındaki tesis ve faaliyetler için zorunlu sigortayla birlikte mali mesuliyet sigortası yaptırılması da lisans sahibinin yükümlülükleri arasındadır. Ayrıntılar LPG piyasası mevzuatında düzenlenir; petrol piyasası Tebliği'nin LPG faaliyetlerine otomatik olarak uygulandığı varsayılmamalıdır.
- Doğalgaz piyasası: 4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanunu m.4(4)(f)(3) uyarınca doğal gaz ihracatçı lisansı başvurusunda, ihracat nedeniyle sistemin emniyetinin ihlali halinde doğabilecek zarar ve ziyanı karşılamak üzere zorunlu sigorta yapılması aranır; transit hatları işleten iletim şirketleri aynı alt bentteki garanti şartından muaftır. Bu hüküm ihracatçı lisansına özgüdür; bu sayfa diğer doğal gaz faaliyetleri için genel bir zorunlu sigorta yükümlülüğü ileri sürmez.
- Arama ve üretim ruhsatları: 6491 sayılı Türk Petrol Kanunu, ruhsat başvurusunda iş programı için yatırım tutarının yüzde 2'si (denizlerde yüzde 1) kadar yatırım teminatı (m.7) ve petrol işlemleri esnasında doğabilecek zarar ve ziyanı karşılamak üzere teminat (m.22) öngörür. Bunlar idari ve mali teminattır, sigorta poliçesi değildir; Kanun metninde sigorta yükümlülüğü düzenlenmez ve teminatlar sigorta yükümlülüğü ile karıştırılmamalıdır.
- Offshore faaliyetler: Kara petrol ve LPG piyasası düzenlemeleri deniz faaliyetlerine otomatik olarak uygulanmış sayılmaz; bkz. Offshore Enerji Sigortası.
Bu özet, Resmî Gazete'de yayımlanan 15/6/2005 tarihli Tebliğ metnine, 10/8/2010 tarihli değişikliğe ve ilgili kanun metinlerine dayanır. Tebliğ'in sonraki değişiklikleri, güncel konsolide metni, dayanak Lisans Yönetmeliği m.49'un güncel hali ve asgari teminat tutarları doğrulanamamıştır; ilgili resmî kaynaklardan (Resmî Gazete, mevzuat.gov.tr, EPDK) ayrıca teyit edilmelidir ve bu sayfa metnin güncelliğini garanti etmez. Zorunlu sigortanın varlığı belirli bir teminat kapsamı anlamına gelmez; kapsam poliçe wording'ine bağlıdır. Bu sayfa hukuki görüş değildir.
Teklif Bilgileri
Teklif İçin Hangi Bilgiler İstenir?
- Faaliyet segmenti (upstream, midstream, downstream), tesis türü ve konum
- Upstream için: kuyu programı, derinlik ve basınç bilgisi, sondaj yüklenicisi ve ekipman bilgisi, acil müdahale planı
- Proses akış şemaları, ekipman listesi, yangın ve patlama koruma sistemleri, bakım programı
- Sigorta bedeli, PML/EML çalışmaları, talep edilen BI tazminat dönemi
- Boru hatları için: güzergâh, malzeme, korozyon izleme ve üçüncü şahıs müdahale önlemleri
- Sorumluluk limitleri ve sözleşmelerdeki tazmin şartları
- Çevre izinleri ve kirlilik müdahale planları
- Hasar geçmişi ve finansman sağlayan kuruluşun sigorta şartları
Bu liste örnektir; istenen bilgi ve belgeler sigortacıya ve poliçe yapısına göre değişir.
SSS ve Teklif
Sık Sorulan Sorular
Petrol ve doğalgaz sigortası tek bir poliçe midir?
Hayır. Upstream, midstream ve downstream farklı underwriting yapıları gerektirir; maddi hasar, makine kırılması, BI, kuyu kontrolü, sorumluluk ve çevre teminatları faaliyete göre birleştirilir. Kapsam poliçe wording'ine bağlıdır.
Upstream, midstream ve downstream arasındaki fark nedir?
Upstream arama ve üretimi, midstream boru hattı, depolama, LNG ve gaz işlemeyi, downstream ise rafineri ve petrokimyayı kapsar. Her birinde risk profili, değer yoğunluğu ve teminat ağırlığı farklıdır.
Control of Well (kuyu kontrolü) nedir?
Kontrolsüz kuyu akışında kuyuyu kontrol altına alma, yeniden sondaj ve kuyuyu güvenli hale getirme maliyetlerini ele alan teminattır; genellikle Operator's Extra Expense ile birlikte yapılandırılır. Her kuyu için otomatik sağlanmaz; kuyu bilgilerine ve sigortacı değerlendirmesine bağlıdır.
Boru hattı hasarı hangi teminatlarla ilişkilidir?
Fiziksel hasar OAR/PD kapsamında değerlendirilebilir (kademeli korozyon ve aşınma genellikle dışlanır); pompa ve kompresör gibi ekipmanın arızası MB kapsamında, sızıntı kaynaklı üçüncü şahıs ve çevre zararı ise sorumluluk ve çevre teminatlarında değerlendirilebilir; sabotaj için siyasi şiddet teminatı gündeme gelebilir. Sınırlar poliçeye bağlıdır.
LNG terminali sigortasında denizcilik poliçesiyle sınır nerede çizilir?
Karadaki depolama ve proses tesisleri enerji poliçesinde; gemi ve geminin kendi sorumluluğu denizcilik poliçelerinde değerlendirilir. Yükleme/boşaltma kolları gibi arabirim ve FSRU gibi yüzer birimler için sınır wording'e bağlıdır ve açıkça belirlenmelidir.
Rafineri sigortasında en büyük risk nedir?
Basınçlı hidrokarbonların tutuşması ve patlaması en büyük hasar senaryosudur; proses ünitelerinin değer yoğunluğu nedeniyle PML/EML tahminleri çok yüksek olabilir. Kapasite ve koşullar sigortacıya göre değişir.
Offshore petrol ve gaz bu sayfada mı ele alınır?
Hayır. Deniz sondajı, offshore platform, FPSO ve denizaltı sistemler Offshore Enerji Sigortası sayfasında ele alınır; bu sayfa kara tesislerine odaklanır.
Türkiye'de petrol ve doğalgaz sigortası zorunlu mudur?
Faaliyete ve lisans türüne göre değişir. Petrol piyasası lisansı kapsamındaki faaliyetler için 5015 sayılı Kanun m.15 sigorta yaptırılmasını öngörür (Cumhurbaşkanı kararıyla muafiyet mümkündür); kapsam Petrol Piyasasında Sigorta Yükümlülükleri Hakkında Tebliğ'de düzenlenir: tüm lisans sahipleri için üçüncü kişi mali sorumluluk sigortası (m.5), rafinerici, iletim ve depolama lisansları için ayrıca tüm risk sigortası (m.6); serbest kullanıcı istisnası yalnızca m.7'deki asgari teminat hadleri içindir. LPG için 5307 sayılı Kanun m.13 benzer bir hüküm içerir. 4646 sayılı Kanun'daki zorunlu sigorta şartı doğal gaz ihracatçı lisansı başvurusuna özgüdür (m.4(4)(f)(3)); diğer doğal gaz faaliyetleri için genel bir yükümlülük ileri sürülmez. 6491 sayılı Kanun'daki yatırım ve zarar karşılama teminatları sigorta değildir. Tebliğ'in güncel konsolide metni ve asgari tutarlar doğrulanamamıştır; resmî kaynaklardan teyit edilmelidir. Bu cevap hukuki görüş değildir.
Neolife'ın Rolü
Neolife Grup, ilgili bilgi ve sözleşmeleri değerlendirerek uygun yerel sigorta ve reasürans çözümlerini araştırabilir, yerleştirme çalışması yürütebilir ve gelen teklifleri karşılaştırabilir. Bu, belirli bir sigortacının veya reasürörün kapasitesi, teminatın kabulü, fiyat veya ödeme taahhüdü anlamına gelmez; bunlar ilgili sigortacının kurallarına, mevzuata ve poliçe şartlarına tabidir.