CAR mı, EAR mı? İlk sorulacak soru budur
Proje tipi, sigorta türünün seçimini belirler. Karma EPC projelerinde CAR veya EAR seçimi için tek ve kesin bir kural bulunmaz. Projenin ağırlıklı faaliyetleri, sigortalanacak kıymetler, iş aşamaları ve sigortacının teknik değerlendirmesi birlikte dikkate alınır. Teminat sınırları poliçede açıkça tanımlanmalıdır.
EAR için ayrı sayfa: Montaj Sigortası (EAR) — Montaj Genel Şartlarına göre teminat başlangıcı, tecrübe devresi ve kusurlu parça ayrımı.
| Proje / Faaliyet Türü | CAR | EAR | Not |
|---|---|---|---|
| Konut / ticari bina inşaatı | CAR | — | Standart CAR kapsamı |
| Köprü, viyadük, tünel, baraj | CAR | — | Altyapı inşaatı |
| Yol, otoyol, demiryolu | CAR | — | Altyapı inşaatı |
| Endüstriyel tesis, fabrika | — | EAR | Ağırlıklı makine montajı |
| Güç santrali, türbin kurulumu | — | EAR | Elektro-mekanik ağırlıklı |
| Çelik konstrüksiyon / storage tank | — | EAR | Metal montaj |
| Boru hattı (onshore pipeline) | Projeye bağlı | Projeye bağlı | İnşaat / montaj ağırlığına göre |
| EPC — karma inşaat + montaj | Projeye bağlı | Projeye bağlı | Tek ve kesin kural yok; ağırlıklı faaliyet ve sigortacı değerlendirmesi |
| HVAC / elektrik altyapısı (tali iş) | CAR alt kapsamı | — | Bina inşaatının parçasıysa CAR |
| Yenilenebilir enerji (rüzgar, güneş) | Projeye bağlı | Projeye bağlı | Projeye göre CAR, EAR veya birlikte yapılandırılmış teminat; baskın faaliyet, sigortalı kıymetler ve test/devreye alma aşaması dikkate alınır |
Karma proje risk: İnşaat ve montaj faaliyetlerinin birlikte yürütüldüğü projelerde hangi poliçenin (CAR / EAR) geçerli olacağı ve kapsam sınırlarının proje başlamadan netleştirilmesi zorunludur. Hasar anındaki tartışmalar tazminat sürecini ciddi ölçüde uzatır.
"All Risks" her şeyi kapsar mı?
All Risks (Tüm Riskler) ifadesi, kapsıyor olduğu risk tiplerinin önceden liste halinde sayılmasına gerek olmadığını anlatır. Hasarın ani ve beklenmedik bir olaydan kaynaklandığı kabul edilir; sigortalının hasarın nedenini önceden ispat etme yükümlülüğü yoktur (named perils poliçesinin aksine). Bu geniş ispat kolaylığı, "All Risks" ifadesinin değerini açıklar.
Ancak bu, kapsamın sınırsız olduğu anlamına gelmez. Standart istisnalar, alt limitler (sublimitler) ve muafiyetler (deductible'lar) poliçeyi şekillendirir.
All Risks kapsamında ne girer, ne girmez?
Tipik kapsam dahili
- Yangın, patlama
- Fırtına, sel, su baskını (sublimit)
- Deprem (sublimit)
- Yıldırım düşmesi
- Çalışan hatası, dikkatsizlik
- Üçüncü şahıs eylemi (vandalizm)
- Hırsızlık (şartlara bağlı)
- Çöküntü, temel hareketi (şartlara bağlı)
- Test (tecrübe) devresi hasarı (Montaj GŞ m.4: poliçede aksi belirtilmedikçe dört haftaya kadar dâhil; kullanılmış makine ve tesislerde verilmez; aşan süre ek sözleşmeyle)
Standart istisnalar
- Olağan aşınma-yıpranma
- Kasıtlı hasar veya ihmal
- Savaş, iç savaş, isyan
- Nükleer risk
- Plan/proje/hesap hatasından doğan fiziksel hasar (İnşaat GŞ A.4/h); kusurlu malzeme ve işçilik (kusurlu parça dışında kalan diğer sağlam kıymetlerdeki hasar teminatta: A.4/ı; Montaj GŞ m.3/d)
- Deductible altında kalan hasarlar
- Kontrat kapsamındaki gecikme cezaları (LD/delay — DSU ayrı)
- İşletme hasarı (bakım dönemindeki kullanıma bağlı)
- Mesleki ihmal / PI (ayrı poliçe)
CAR / EAR poliçesinin teminat yapısı
Standart bir CAR / EAR poliçesi, işin kendisine ilişkin maddi hasar teminatı ile üçüncü şahıs mali sorumluluk ve diğer ek teminatlardan oluşur. Türkiye'deki İnşaat Sigortası Genel Şartları (Bütün Riskler) ve Montaj Sigortaları Genel Şartları "Bölüm I / Bölüm II" biçiminde bir numaralandırma kullanmaz; üçüncü şahıs mali sorumluluğu, iş makineleri ve ekipman, bakım devresi gibi hâller ek sözleşmeyle teminata dahil edilir. Poliçelerde kullanılan wording'e bağlı olarak "Section I / II" gibi numaralandırmalar görülebilir; kapsamın belirleyicisi poliçe metnidir. Her teminatın ayrı sigorta bedeli, deductible ve limiti poliçede belirlenir.
- İnşaat / montaj işinin kendisi
- Sigorta bedeli: sözleşme bedeli (KDV + eskalasyon dahil)
- Geçici işler (temporary works)
- Şantiye tesisleri ve ekipman (şartlara bağlı)
- Mevcut yapılar (existing structures — ek teminat)
- Enkaz kaldırma masrafları
- Bakım devresi (DLP) kapsamı — ek sözleşmeyle (İnşaat GŞ A.3/f)
- Üçüncü şahıslara verilen bedensel zarar
- Üçüncü şahıslara ait mülke verilen hasar
- Şantiye çevresindeki komşu mülk zararı
- Savunma masrafları
- İşveren ve yüklenicinin sorumluluğu
- Mevcut yapılara hasar (limit ayrımı gerekir)
- Alt yüklenicilerin eylemleri (şartlara bağlı)
- Contractors' Plant & Equipment / Machinery
- Şantiyede kullanılan iş makineleri
- Vinç, ekskavatör, jeneratör, vb.
- Sigorta bedeli: ikame değeri veya piyasa değeri
- Kira kayıpları şartlara bağlı dahil
- Delay in Start-Up / Advanced Loss of Profit
- Maddi hasara bağlı proje gecikmesi gelir kaybı
- Faiz yükü, kira kaybı, satış kaybı
- CAR/EAR'daki maddi hasar tetikleyici şarttır
- Bağımsız olarak aktive edilemez
- Maksimum Tazminat Dönemi (Indemnity Period)
Türk Genel Şartlarına göre kapsam, süre ve teminat dışı hâller
SEDDK'nın internet sitesinde yer alan İnşaat Sigortası Genel Şartları (Bütün Riskler) ve Montaj Sigortaları Genel Şartları, poliçenin temel çerçevesini belirler; özel şartlar ve klozlar bu çerçevenin üzerine kurulur. İnşaat Genel Şartlarının temel hükümleri şunlardır:
- Kapsam (A.1): Teminat müddeti içinde inşaat sahasında bulunan değerlerin, poliçedeki istisnalar dışında kalan, önceden bilinmeyen ve ani bir sebeple ziya veya hasara uğraması.
- Sigorta bedeli (A.2): Proje bitiminde ulaşılacak nihai proje değerine eşit olması esastır; ihale konusu işlerde her yıl cari yıl fiyatlarıyla güncellenen sözleşme bedelinden aşağı olamaz. Bedeldeki artış, sigorta ettiren tarafından öğrenildiğinde en geç 5 gün içinde ve hasardan önce sigortacıya yazılı bildirilir.
- Ek sözleşmeyle kapsama alınabilenler (A.3): İş makineleri ve ekipman, geçici barakalar ve şantiye tesisleri, enkaz kaldırma, üçüncü şahıs hukuki sorumluluğu, grev ve kargaşa, bakım devresi gibi hâller ile seri vasıtalarla nakliye ve fazla çalışma masrafları teminata ancak ek sözleşmeyle ve poliçede belirtilen limitlerle dahil edilebilir.
- Seri vasıtalarla nakliye ve fazla çalışma masrafları (A.3/ç): Yalnızca teminat kapsamına giren bir ziya veya hasarın gerektirdiği masraflar için ve ek sözleşmenin şartlarına bağlı olarak geçerlidir; kapsam dışı bir hasar bu masrafları doğurmaz. Genel Şartlarda uçakla yapılan nakliye açıkça hariç tutulmuştur ("uçak dışında kalan seri vasıtalar"); uçakla taşıma masrafı bu başlık altında teminat sayılmaz.
- Teminat dışı hâller (A.4'ten seçmeler): Aşınma, yıpranma, paslanma ve çürüme; envanter açıkları; tamamlanan veya işverene teslim edilen kısımlarda oluşan hasarlar (bakım devresi teminatı varsa ilgili kloz saklı); plan, proje veya hesap hatasından doğan fiziksel hasarlar; sigortalının kastı ve sözleşmede öngörülmüşse ağır kusuru; inşaatın gecikmesinden veya durmasından doğan kâr kaybı gibi netice zararları.
- Süre (A.5): Teminat, sigortalı değerlerin inşaat sahasına boşaltıldığı andan (inşaat sahasına boşaltılan malzeme için nakliyat sigortası varsa, onun teminatının bitiminden) poliçedeki bitiş tarihine kadar sürer. İşin bir kısmı işverene teslim edilir veya kullanıma başlanırsa ilgili kısım için teminat sona erer; poliçede bakım devresi varsa o başlar. İnşaata kesintisiz olarak bir aydan fazla süreyle ara verilirse, sigortalının yazılı ihbarı üzerine teminat durur.
Bu özet, Genel Şartların tam metni değildir. Plan/proje hatası istisnası ve gecikme kaynaklı kâr kaybı, aşağıda anlatılan LEG/DE klozları ve DSU/ALOP ile ayrıca düzenlenir.
LEG / DE klozları ve Genel Şartlardaki kusur istisnaları
Kusurlu tasarım, malzeme veya hatalı işçilikten doğan hasarda tazminatın kapsamını önce Genel Şartlar, ardından poliçedeki klozlar belirler. Türk Genel Şartlarındaki ilgili hükümler:
- İnşaat GŞ (A.4/h): Plan, proje veya hesap hatasından dolayı sigortalı mallarda meydana gelecek fiziksel ziya ve hasarlar teminat dışıdır.
- İnşaat GŞ (A.4/ı): Malzemenin bozukluğundan, ayıbından veya kusurlu işçilik neticesinde olan hasarlar teminat dışıdır; ancak bu sebeplerle bozuk olmayan veya ayıpsız malzemelerle ve hatasız işçilikle doğru inşa edilmiş sigortalı diğer kıymetlerde meydana gelecek hasarlar teminata dâhildir.
- Montaj GŞ (m.3/d): Monte edilecek kıymetlerin kendi bünyelerinde mevcut konstrüksiyon, döküm, malzeme, hesap, atölye ve montaj hataları teminat dışıdır; bu istisna yalnızca kusurlu parça ve kısımların tamir ve ikame masraflarına aittir ve sigortalı diğer kıymetlerde bu sebeplerle meydana gelen ziya ve hasarlara şamil değildir.
LEG (London Engineering Group) ve DE (Defects Exclusion) klozları, uluslararası uygulamada kusur istisnasını farklı biçimlerde düzenleyen kloz aileleridir. Kloz numaraları, sürümleri ve metinleri sigortacıya ve poliçeye göre değişir; bu sayfa kloz metni vermez ve klozların kapsam sıralamasını doğrulanmış olarak sunmaz. Hangi klozun uygulandığı poliçe ve eklerinden okunmalıdır.
Kontrol noktası: Sözleşmede talep edilen kusur istisnası klozu ile poliçede uygulananın örtüştüğü, özellikle EPC ve tasarım-yapım modellerinde, proje başlamadan kontrol edilmelidir. CAR/EAR poliçesinin tasarım hatasından doğan fiziksel hasara ilişkin hükümleri ile profesyonel sorumluluk (PI) sigortasının mesleki ihmal teminatı birbirinin yerine geçmez.
Mevcut yapılar ve çevre hasarı
CAR/EAR poliçesi, sigorta konusu projeyi kapsar. Şantiye çevresinde bulunan ve projeye dahil olmayan mevcut yapılar (varolan bina, fabrika, köprü, altyapı) standart kapsama otomatik dahil değildir.
- Existing structures teminatı: Mevcut yapıların maddi hasar teminatı kapsamına dahil edilmesi için ek teminat alınması gerekir. Sigorta bedeli bu yapıların ikame değerine göre belirlenir.
- Üçüncü şahıs mali sorumluluk: Mevcut yapı komşuya aitse ve şantiye faaliyeti nedeniyle hasar görürse üçüncü şahıs mali sorumluluk (TPL) teminatı devreye girebilir; ancak limitin projeyle orantılı belirlenmesi şarttır.
- Risk: Mevcut bir fabrika içinde genişleme inşaatı yapılıyor ve şantiye hasarı mevcut üretim ekipmanına yayılıyorsa kapsam ayrımı kritik önem taşır.
Kritik kontrol: Sözleşmede mevcut yapıların sigortalanması işveren tarafından talep ediliyor mu? Bu yükümlülük poliçeye yansıtılmadan inşaata başlanması hem işverenle hem sigortacıyla ciddi sorun yaratır.
Bakım Devresi (DLP), Test ve Devreye Alma
Bakım Devresi (DLP — Defects Liability Period)
Bakım devresi teminatı, İnşaat Sigortası Genel Şartları (Bütün Riskler) Bakım Devresi Klozuna göre inşaatın tamamlanması veya geçici kabulün yapılması, işverene teslim edilmesi ya da işveren tarafından kullanılması ile başlar ve işverenin kesin kabulüyle sona erer. Teminat, Genel Şartların A.3/f maddesi uyarınca ek sözleşme ile sağlanır; süresi sözleşmeye ve poliçeye göre belirlenir.
- Kapsanan (kloz I): (a) Müteahhidin sözleşme yükümlülükleri kapsamında eksik ve kusurların giderilmesi amacıyla yaptığı çalışmalar sırasında sigortalı kıymetlere verdiği zararlar; (b) bakım devresi esnasında ortaya çıkan ve inşaat devresinde müteahhidin sorumlu olduğu bir nedene dayanan ziya ve hasarlar.
- Teminat dışı (kloz III): Bakım faaliyetinden kaynaklanmayan yangın, infilak, dahili su, duman, kar ağırlığı ve taşıt çarpması; her türlü doğal afet; grev, lokavt ve halk hareketleri; terör eylemleri; sigortalı kıymetler dışındaki mevcut bina ve tesislere gelen zarar; hırsızlık ve hırsızlığa teşebbüs.
- Olağan aşınma ve yıpranma Genel Şartlarda ayrıca teminat dışıdır (A.4/a).
- Bakım devresi teminatı otomatik değildir: İnşaat GŞ A.3/f uyarınca ek sözleşmeyle, Bakım Devresi Klozu veya poliçedeki düzenlemeyle sağlanır. Teminat poliçede temin edilmişse, İnşaat GŞ ve Kloz uyarınca poliçede yazılı bakım devresi süresi ne olursa olsun inşaatın tamamlanması, geçici kabul veya fiilen kullanıma alınma ile başlar; bu tarihin poliçe tarihleriyle örtüşmemesi kapsam boşluğuna yol açabilir.
- EAR için not: Montaj Sigortaları Genel Şartlarında bakım devresi hükmü bulunmaz ve işverene teslim edilen veya kullanılan kısımlardaki hasarlar teminat dışıdır (m.3/i); montaj poliçesinde bakım devresi varsa poliçe özel şartlarına dayanır.
Test ve Devreye Alma (tecrübe devresi)
Montaj Sigortaları Genel Şartları (m.2/f, m.4) test dönemini tecrübe devresi olarak düzenler. Aşağıdaki hükümler Montaj Genel Şartlarına dayanır; poliçe özel şartları ve klozlar farklı olabilir.
- Dört hafta dâhil: Poliçede aksi belirtilmedikçe teminat süresine dört haftalık tecrübe devresi dâhildir (m.4).
- Kullanılmış makine: Kullanılmış makine ve tesislerin montajı sigortaya konu ise bu makine ve tesisler için tecrübe devresi teminatı verilemez (m.4).
- 8 gün önceden bildirim: Sigortalı, tesisin tümünün veya herhangi bir kısmının tecrübe çalışmasına başlama tarihlerini en az 8 gün önceden sigortacıya yazılı olarak bildirmekle yükümlüdür (m.4).
- Dört haftayı aşan süre: Dört haftayı geçen tecrübe devresinde meydana gelen ziya ve hasarlar aksine sözleşme yoksa teminat dışıdır (m.2/f); teminat ancak ek prim ve yetkili Tarife Komitesince belirlenecek şartlarla uzatılabilir (m.4).
- Genel Şartlarda soğuk veya sıcak test ayrımı bulunmaz; test planı ile başlangıç ve bitiş tarihleri poliçede açıkça tanımlanmalıdır.
Deprem, Sel ve Doğal Afet Alt Limitleri (Sublimitleri)
Deprem ve sel gibi katastrofik doğal afetler, All Risks kapsamında yer almakla birlikte genellikle alt limite (sublimit) tabidir. Bu alt limit poliçe toplam sigorta bedelinin çok altında olabilir.
| Risk / Olay | Kapsamda mı? | Tipik Yapı | Not |
|---|---|---|---|
| Deprem | Evet (alt limit) | Ayrı alt limit (sublimit) veya muafiyet | Yüksek sismik bölgede alt limit düşük olabilir |
| Sel / su baskını | Evet (alt limit) | Ayrı alt limit (sublimit) veya muafiyet | Taşkın risk bölgelerinde yüksek muafiyet (deductible) |
| Fırtına / kasırga | Evet | Genel muafiyet dahil | Kıyı veya açık şantiyede yüksek risk |
| Toprak kayması / çığ | Koşullu | Jeoteknik risk değerlendirme | Bazı coğrafyalarda dışlanabilir |
| Heyelan / zemin oturması | Koşullu | Projeye ve zemin etüdüne bağlı | Poliçe şartları (wording) netleştirilmeli |
Türkiye'de deprem alt limiti: Türkiye'nin büyük bölümü yüksek sismik risk bölgesinde yer alır. Projenin bulunduğu bölgenin deprem risk zonu, alt limit (sublimit) tutarını ve muafiyet (deductible) oranını doğrudan etkiler. Proje toplam bedelinin önemli bir kısmını oluşturan büyük inşaatlarda deprem alt limitinin yeterli olup olmadığı mutlaka test edilmelidir.
Muafiyet (Deductible) Yapısı
CAR/EAR poliçelerinde her hasar olayı için ayrı bir muafiyet uygulanır. Muafiyetler (deductible'lar) risk türüne ve hasar nedenine göre farklılaşır.
| Hasar Türü / Teminat | Tipik Deductible Yapısı | Not |
|---|---|---|
| Maddi hasar — Genel maddi hasar | Sabit tutar veya sözleşme bedelinin yüzdesi | Proje büyüklüğüne göre ölçeklenir |
| Maddi hasar — Deprem hasarı | Yüksek — ayrı deductible | Sismik zone'a göre belirlenir |
| Maddi hasar — Sel/su baskını | Yüksek — ayrı deductible | Taşkın riski değerlendirmeye bağlı |
| Maddi hasar — Kusurlu Tasarım/Malzeme (LEG) | Poliçe özel şartlarına ve klozlara bağlı muafiyet (deductible) | Poliçedeki kusur istisnası klozuna bağlıdır |
| Maddi hasar — Test ve Devreye Alma | Poliçe özel şartlarına bağlı muafiyet (deductible) | Tecrübe devresi poliçede tanımlanır |
| Üçüncü şahıs mali sorumluluk (TPL) | Sabit tutar (daha düşük) | Bedensel zararda farklı uygulanabilir |
| CPE / CPM — İş makineleri | Makine başına sabit tutar | Her ekipman için ayrı uygulanır |
| DSU / ALOP | Bekleme süresi (waiting period — gün) | Bekleme süresi poliçede tanımlanır |
Muafiyet (Deductible) ve proje nakit akışı: Büyük inşaat projelerinde her hasar için karşılanacak muafiyet tutarı nakit akışını doğrudan etkiler. Proje finansmanı yapılarında banka veya kredi kuruluşu, muafiyet tutarının bir garanti hesabında bloke tutulmasını şart koşabilir.
Projenin Gecikmesi Sonucu Kâr Kaybı (DSU/ALOP): Gecikme Gelir Kaybı Sigortası
CAR/EAR poliçesinin tamamlayıcısı olan Gecikme Sonucu Kâr Kaybı Sigortası (DSU — Delay in Start-Up) veya İleri Kâr Kaybı Sigortası (ALOP — Advanced Loss of Profit), sigortalı bir maddi hasar olayının projenin planlanan devreye giriş tarihini geciktirmesi halinde doğan gelir kaybını güvence altına alır. Proje ekipmanının taşınması sırasındaki sigortalı hasardan kaynaklanan gecikme ise ayrı bir yapıdır; bkz. Marine DSU Sigortası.
CAR/EAR Kapsamındaki Maddi Hasar
DSU/ALOP, tek başına devreye girmez. Önce CAR/EAR poliçesinde tazmin edilebilir bir maddi hasar olayı gerçekleşmeli ve bu olayın gecikmeye neden olduğu kanıtlanmalıdır.
Planlanan Devreye Giriş Tarihinin Gecikmesi
Hasarın onarımı projenin devreye giriş tarihini erteliyor. Bekleme süresi (waiting period) geçtikten sonra her gün / hafta için gelir kaybı hesaplanır.
Gelir Kaybı Tazminatı
Satış kaybı, kira geliri kaybı, finansman faizi, işletme sabit giderleri. Maksimum Tazminat Dönemi (Indemnity Period) poliçede belirlenir.
DSU/ALOP'un Sigorta Bedeli (Sum Insured) Hesabı
DSU/ALOP Sigorta Bedeli (Sum Insured), projenin devreye girmesiyle elde edilmesi beklenen aylık / yıllık gelir üzerinden ve belirlenen maksimum Tazminat Dönemi (Indemnity Period) ile çarpılarak hesaplanır. Yanlış Sigorta Bedeli (Sum Insured), hasar anında tazminatı yetersiz kılabilir. Projeksiyon verileri ve banka finansman belgelerinin birlikte değerlendirilmesi gerekir.
Sık gözden kaçan nokta: DSU/ALOP teminatı, yalnızca CAR/EAR kapsamındaki bir hasar olayının neden olduğu gecikmeyi karşılar. Alt yüklenicinin gecikmesi, tedarik zinciri aksaklığı veya işveren kaynaklı gecikmeler DSU/ALOP kapsamı dışındadır. Bu istisnalar proje sözleşmesi risk dağılımıyla birlikte değerlendirilmelidir.
Gecikme cezası (LD) ile DSU/ALOP ayrımı
Yüklenicinin işverene karşı sözleşmeden doğan gecikme cezası (liquidated damages — LD) yükümlülüğü ile DSU/ALOP kapsamındaki gelir kaybı aynı kavram değildir. DSU/ALOP, sigortalı maddi hasar nedeniyle projenin geç devreye girmesinden doğan gelir kaybını konu alır; LD ise sözleşme uyarınca ödenen veya talep edilen bir bedeldir. İnşaat Genel Şartları A.4/k ve Montaj Genel Şartları m.3/j gecikme ve kâr kaybını teminat dışı bıraktığından bu kayıpların teminata alınıp alınmadığı poliçe özel şartlarına ve wording'e bağlıdır. LD ödemesinin DSU/ALOP kapsamında olduğu varsayılmamalı, poliçeden okunmalıdır. Mühendislik tarafındaki bağımlı kayıplar için bkz. Mühendislik Sigortaları.
Geçici işler, şantiye tesisleri ve enkaz kaldırma
Geçici İşler (Temporary Works)
Projenin inşasını desteklemek amacıyla kurulan ancak kalıcı yapının parçası olmayan iskele, kalıp, destekleme sistemi, geçici köprü gibi yapılar. Standart CAR/EAR kapsamına dahil olabilir; ancak sigorta bedelinin hesabına dahil edilmesi gerekir.
Şantiye Tesisleri
Şantiyede kullanılan konteyner ofis, depo, sosyal tesis gibi geçici yapılar. Sigorta bedeli hesabına dahil edilmeli; aksi hâlde hasar anında tazminat hesabına yansımaz.
Enkaz Kaldırma Masrafları
Hasar sonrası enkaz temizleme ve kaldırma giderleri. Standart poliçelerde alt limit (sublimit) uygulanır; büyük projelerde bu limit yetersiz kalabilir. Ayrıca kirletilmiş zemin temizliği (contamination) genellikle kapsam dışıdır.
CPE / CPM — İş Makineleri
Şantiyede çalışan iş makineleri (vinç, ekskavatör, beton pompası) ek sözleşmeyle (opsiyonel teminat olarak) sigortalanır. Her makine için ikame veya piyasa değeri beyan edilir. CPE kapsamı CAR/EAR'dan bağımsız olarak da alınabilir. CPM'nin ayrımı için İş Makinesi ve Müteahhit Ekipmanı Sigortası (CPM) sayfasına bakınız.
Sigorta Bedeli (Sum Insured) Nasıl Belirlenir?
CAR/EAR poliçesinde yetersiz sigorta bedeli, hasar anında orantılı indirim (average / co-insurance penalty) uygulanmasına yol açar. Doğru bedel belirlenmesi hem poliçe başında hem proje sürecinde kritik öneme sahiptir.
- Maddi hasar — Sözleşme bedeli: KDV dahil toplam proje sözleşme bedeli. Değişken olabilir; güncellenme mekanizması poliçeye yazılmalıdır.
- Eskalasyon / fiyat artışı: Uzun süreli projelerde malzeme fiyat artışı sözleşme bedelini aşabilir. Eskalasyon kalemi Sigorta Bedeli'ne (Sum Insured) dahil edilmeli veya otomatik artış maddesi eklenmelidir.
- Geçici işler ve şantiye tesisleri: Sigorta bedeline dahil edilmeli.
- Mevcut yapılar: Ayrı beyan ve sigorta bedeli.
- Üçüncü şahıs mali sorumluluk (TPL) limiti: Proje büyüklüğü, kentsel / sanayi bölgesi, çevredeki risklere orantılı belirlenmeli; sözleşme ve mevzuat gereklerini karşılamalı.
- DSU/ALOP: Projenin gelir projeksiyonu ve maksimum tazminat süresi esas alınır.
Yetersiz sigorta cezası: Hasar anında sigorta bedelinin gerçek proje bedelinin altında olduğu tespit edilirse, sigortacı tazminatı orantılı olarak düşürür. "Proje büyüdü ama poliçeyi güncellemeyi unuttuk" senaryosu sık karşılaşılan bir risktir — özellikle kapsam değişikliklerinde ara revizyonlar zorunludur.
Risk Değerlendirmesinde Hangi Belgeler İsteniyor?
CAR/EAR teklifinin hızlı ve doğru değerlendirilebilmesi için Risk Değerlendirme Uzmanı (underwriter) aşağıdaki bilgi ve belgeleri talep eder. Bu listeyi teklif görüşmeleri öncesinde hazırlamak süreci önemli ölçüde hızlandırır.
Proje Tanımı
Taraflar ve Sözleşme
Teknik Belgeler
Kapsam ve Limit Talebi
Risk Yönetimi
CAR/EAR ile profesyonel sorumluluk (PI) ayrımı
CAR/EAR poliçesi, inşaat veya montaj faaliyetinin kendisinden kaynaklanan fiziksel hasarı ve üçüncü şahıs bedensel / maddi zararı güvence altına alır. Tasarımcının, danışmanın veya mühendislik firmasının mesleki hata ve ihmalinden doğan mali sorumluluk ise ayrı bir Profesyonel Sorumluluk (PI) poliçesi gerektirir.
- EPC yüklenicisi hem tasarım hem yapım sorumluluğunu üstleniyorsa hem CAR/EAR hem PI poliçesi gerekebilir.
- Tasarım hatası fiziksel hasara neden olursa Genel Şartlardaki kusur istisnaları ve poliçedeki kloz CAR/EAR kapsamını belirler; ancak tasarımcının müşteriye verdiği finansal zarar için PI poliçesi devreye girer.
- İki poliçe arasındaki kapsam boşlukları ve çakışmalar koordineli poliçe şartları (wording) incelemesi gerektirir.
Yapısal Kusur Sorumluluğu: Decennial / IDI (10 Yıllık) Kavramı
Decennial (10 yıllık) sorumluluk veya IDI (Inherent Defects Insurance), bazı ülkelerde yapının tesliminden sonraki uzun bir dönemde ortaya çıkan yapısal kusurlardan doğan sorumluluk için kullanılan bir kavramdır. Zorunluluğu, süresi, kapsamı ve poliçe yapısı ülkeye ve sözleşmeye göre değişir.
Türkiye açısından not: Bu kavramın Türkiye'deki hukuki uygulanabilirliği ve poliçe karşılığı bu sayfada teyit edilmemiştir. Bu nedenle bu sayfa Decennial/IDI için bir teminat, süre veya zorunluluk vaat etmez.
- CAR/EAR ile ilişkisi: CAR/EAR teminatı, yukarıda anlatıldığı üzere poliçede tanımlanan inşaat, montaj ve bakım devreleriyle sınırlıdır. Bu dönemlerin sonrasında ortaya çıkan yapısal kusur sorumluluğu CAR/EAR kapsamında varsayılmamalıdır.
- Tasarımcı ve danışman sorumluluğu: Tasarım ve danışmanlık hatalarından doğan mali sorumluluk, Mesleki Sorumluluk (PI) kapsamında ayrıca değerlendirilir; talep esaslı poliçelerde geçmişe etkili tarih ve bildirim süresi kritiktir.
- Bina Tamamlama Sigortası: Bina Tamamlama Sigortası (BTS) ayrı bir üründür ve kendi sayfasında anlatılır; yapısal kusur sorumluluğu sigortasının yerine geçtiği varsayılmamalıdır.
- Sözleşmedeki sorumluluk süreleri: Yüklenicinin işverene karşı üstlendiği sorumluluk süreleri ve teminat talepleri proje sözleşmesinden okunur; poliçe şartlarıyla birlikte değerlendirilmelidir.
Neolife, sözleşmedeki sorumluluk sürelerini, mevcut poliçeleri ve proje yapısını gözden geçirebilir ve uygun yerel çözümleri araştırabilir. Teminatın verilmesi, şartları ve fiyatı sigortacıya aittir.