Mesleki sorumluluk sigortası (Professional Indemnity) nedir?
Mesleki sorumluluk sigortası — yaygın İngilizce adıyla Professional Indemnity (PI) veya Errors & Omissions (E&O) sigortası — bir profesyonelin ya da firmanın hizmet sunarken yaptığı hata, ihmal veya yanlış beyan nedeniyle müşterisine verdiği zarardan kaynaklanan sorumluluk taleplerini karşılar.
Kapsam iki ana kalemi güvence altına alır: hukuki savunma masrafları ve müşteriye ödenen tazminat. Bu iki kalem birbirinden bağımsız değerlendirilir; sigortacı, talep mahkumiyetle sonuçlanmasa bile savunma masraflarını karşılayabilir.
PI, ticari sorumluluk (General Liability / GL) poliçesiyle karıştırılmamalıdır. GL, bedensel zarar veya maddi hasar gibi "olayları" kapsar; PI ise tavsiye, tasarım, analiz veya rapor gibi profesyonel çıktılardan doğan finansal zararı kapsar.
Yıllık PI mi, proje bazlı SPPI mi?
Mesleki sorumluluk sigortasında en sık sorulan soru budur. Cevap, firmanın iş modeline ve projenin özelliğine göre değişir.
Annual PI
- 12 aylık poliçe süresinde sunulan tüm hizmetleri kapsar
- Sürekli faaliyet gösteren firmalar için standart yapı
- Yenileme yapıldığı sürece retroactive date geriye gider
- Birden fazla proje veya müşteri aynı poliçede
- Limit, poliçe yılındaki tüm talepler için geçerli aggregate
- Düzenli firma için uzun vadede daha ekonomik
SPPI — Single Project PI
- Yalnızca belirli bir projeye özgü düzenlenir
- Proje sonrası bakım / latent defect süresi boyunca devam eder
- Yıllık PI'ı olmayan firmalar için proje başlangıcında kullanılır
- Büyük projede yıllık PI limitinin yetersiz kaldığı hallerde ek kapasite
- Proje sahibi (işveren) tarafından da düzenlenebilir
- Limiti yalnızca bu projeye ayrılmış — başka proje tüketemiyor
Kritik soru: Müşteriniz sözleşmede "proje süresince geçerli PI" mi, yoksa "proje tamamlandıktan sonra X yıl boyunca geçerli PI" mi istiyor? Bu iki koşul çok farklı poliçe yapısı gerektirir; sözleşme imzalanmadan netleştirilmesi zorunludur.
SPPI ne zaman doğru seçimdir?
- Firma henüz yıllık PI almamışsa ve müşteri proje için PI şart koşuyorsa — SPPI tek yol.
- Proje büyüklüğü yıllık PI limitini aşıyorsa — SPPI'yı ek (excess/top-up) kapasite olarak kullanmak limitin korunmasını sağlar.
- Firmadan bağımsız proje güvencesi isteniyorsa — proje sahibi ana danışmanın yıllık poliçesine güvenmek yerine SPPI düzenleyebilir.
- Firma kapandığında veya birleştiğinde — devam eden proje için run-off güvencesi olarak SPPI.
Proje süresi ≠ poliçe süresi: claims-made'in kritik sonucu
Mesleki sorumluluk poliçeleri claims-made esasıyla çalışır. Bu, talebin poliçe döneminde yöneltilmesi gerektiği anlamına gelir — zararın ne zaman gerçekleştiği değil, talebin ne zaman yapıldığı belirleyicidir.
Üç senaryo: kapsam var mı?
* Bu tablo kavramsal yol gösterici amaçlıdır. Her vakanın sonucu poliçe wording'ine ve olgu detaylarına bağlıdır.
SPPI'da süre şeridi
Proje bazlı bir poliçenin kapsama alması gereken süre, projenin kendisinden çok daha uzundur:
Poliçenin sadece inşaat dönemini kapsaması, teslim sonrası ortaya çıkan latent defect (gizli yapısal hata) taleplerini karşılamaz. Run-off süresi SPPI'da tasarım aşamasından itibaren hesaplanmalıdır.
Retroactive date ve extended reporting period
Retroactive date poliçenin geçmişe uzanabildiği en erken tarihtir. Sigortacı değiştirilirken bu tarihin korunması zorunludur; kırılma halinde eski hizmetler güvencesiz kalır.
Extended Reporting Period (ERP) / Run-off, poliçe sona erdiğinde önceki dönemde verilen hizmetlerden doğan taleplerin belirli süre boyunca bildirilebileceğini garanti eden ek süredir. Firma kapanışlarında, birleşmelerde ve sigortacı değişikliklerinde kritik öneme sahiptir.
Kapsam dahili ve harici — ne girer, ne girmez?
Kapsam dahili
- Mesleki hata ve ihmal (professional negligence)
- Yanlış beyan ve aldatıcı tavsiye (misrepresentation)
- Yetkisiz bilgi ifşası / gizlilik ihlali
- Fikri mülkiyet ihlali (telif, tasarım çalıntısı)
- Savunma masrafları — talebin haklılığından bağımsız
- Subconsultant'ın hatasından doğan sorumluluk (wording'e bağlı)
- Belge kaybı / kayıt imhası
Tipik dışlamalar
- Kasıtlı veya dürüstlük dışı eylemler
- İhmal standardını aşan contractual guarantee
- Bedensel zarar veya maddi hasar (GL kapsamında)
- Poliçe öncesi bilinen anlaşmazlıklar (prior knowledge)
- Retroactive date öncesi hizmetler
- İflas / ödeme güçlüğü tazminatları
- Para cezaları ve cezai yaptırımlar
Savunma masrafları: PI'ın en değerli kalemi
Mesleki sorumluluk taleplerinin büyük bölümü asılsız çıkar — ancak asılsız bir talebi savunmak bile yüz binlerce TL tutabilir. PI poliçesinin savunma masrafı teminatı, talep haksız olsa bile avukatlık ücretleri, bilirkişi giderleri ve mahkeme masraflarını karşılar.
Dikkat — savunma masrafı yapısı: Bazı poliçelerde savunma masrafları limit dahilindedir (within limit); bazılarında limit üzerine eklenir (in addition to limit). "Within limit" yapısında büyük bir savunma masrafı tazminat için kalan limiti eritebilir. Hangisinin geçerli olduğu teklif karşılaştırmasında mutlaka sorgulanmalıdır.
Sigortacı, çoğu PI poliçesinde savunma stratejisini yönetme hakkını saklı tutar. Bu, sigortalının anlaşarak uzlaşmak istediği hallerde sigortacının onayının aranması anlamına gelir. Sözleşme wording'indeki "hammer clause" veya "consent to settle" maddeleri bu dengeyi belirler.
Subconsultant / alt danışman sorumluluğu
Büyük projelerde ana danışman, işin bir kısmını alt danışmanlara (subconsultant) devreder. Müşteriye karşı sorumluluk ise çoğunlukla ana danışmana aittir. Bu yapı, subconsultant'ın hatasından kaynaklanan zararların da ana danışmanın PI'ına yansıması anlamına gelir.
- Ana danışman riski: Subconsultant'ın tasarım hatası nedeniyle müşteriye tazminat ödemek zorunda kalırsa, bu tutarı ana danışmanın PI poliçesinden almayı deneyebilir — poliçenin subconsultant sorumluluğunu kapsayıp kapsamadığı wording'e bağlıdır.
- Rücu mekanizması: Ana danışmanın PI'ı ödedikten sonra subconsultant'a rücu etme hakkı doğabilir. Ancak subconsultant'ın kendi PI poliçesi yoksa rücu pratikte sonuçsuz kalabilir.
- İdeal yapı: Her subconsultant'ın kendi PI poliçesini sürdürmesi ve ana danışmanın sözleşmeyle bunu şart koşması.
Sık karşılaşılan hata: Ana danışmanın PI poliçesi "kendi hizmetlerine" sınırlı olabilir — subconsultant hatalarını açıkça kapsayan wording almadan sözleşme imzalamak risk açığı yaratır.
Contractual liability ile mesleki sorumluluk sınırı
PI poliçeleri ihmal standardındaki mesleki hataları karşılar. Bir danışman sözleşmede ihmal olup olmadığından bağımsız olarak tazminat ödeyeceğini taahhüt ederse, bu PI kapsamının dışına çıkar.
✓ PI kapsamına girer
"Gerekli mesleki özen ve dikkat standartlarını karşılamayı taahhüt ederim." — İhmal standardına dayalı sorumluluk.
✓ PI kapsamına girer
"Tasarımım geçerli yönetmeliklere uygun olacaktır." — Bilinen standarda uyum taahhüdü, ihmalle sınırlı.
✗ PI kapsamı dışı
"Projenin işletme süresince hiçbir yapısal sorun çıkmayacağını garanti ediyorum." — Mutlak garanti, ihmal gerektirmez.
✗ PI kapsamı dışı
"Geç teslim veya herhangi bir nedenden doğacak tüm kayıpları tazmin edeceğim." — Broad indemnification, PI'ı aşıyor.
Sözleşme müzakeresinde PI sigortacısının kabul etmeyeceği taahhütleri sözleşmeye koymak, imzalanan poliçeyi fiilen işlevsiz kılabilir. Neolife, sözleşme koşulları ile poliçe kapsamının uyumunu teklif aşamasında değerlendirir.
Known circumstances / prior knowledge istisnası
PI poliçesi düzenlenirken veya yenilenirken sigortacı, mevcut anlaşmazlık ve şikayetlere ilişkin beyanda bulunulmasını ister. Bu aşamada sigortalının bildiği veya bilmesi gereken bir durumdan ileride talep doğarsa, sigortacı bu talebi reddedebilir.
- İlk poliçe alınırken: müşteri şikayeti veya anlaşmazlık varsa beyan zorunludur.
- Yenilemede: poliçe yılı içinde ortaya çıkan potansiyel talep benzeri durumlar mutlaka sigortacıya bildirilmelidir — hem hukuki yükümlülük hem teminat koruma meselesidir.
- "Belki bir şey olmaz" düşüncesiyle sessiz kalmak, ilerideki talebin reddedilmesine yol açar.
Pratik kural: Müşteriden resmi bir şikâyet gelmemiş olsa bile, projedeki ciddi anlaşmazlık veya memnuniyetsizliği sigortacıya bildirmek, henüz oluşmamış bir talebi "known circumstances" olarak kayda geçirir ve ilerideki poliçe döneminde teminat güvencesini korur.
Sektör bazlı risk örnekleri
Mühendislik
Zemin etüdüne göre yanlış temel tasarımı, inşaat sırasında ortaya çıkar. Müşteri ek maliyet ve gecikme için mühendise dava açar. Savunma masrafı ve olası tazminat PI kapsamında.
Mimarlık
Mimar tarafından hazırlanan proje dosyasındaki hata, inşaat sırasında tadilat maliyeti doğurur. Yüklenici ek işi iptal edilen hak edişe sayar ve mimar sorumlu tutulur.
Yönetim Danışmanlığı
M&A danışmanının hazırladığı değerleme raporundaki hata, müşterinin aşırı fiyat ödemesine neden olur. Zarar tespiti için uluslararası dava; savunma masrafı ciddi boyutlara ulaşabilir.
Teknoloji / Yazılım
Geliştirilen ERP sistemi go-live tarihinde düzgün çalışmaz; müşteri üretim duraksaması ve iş kaybı nedeniyle yazılım firmasına dava açar. Teknoloji E&O / PI bu senaryonun biçilmiş kaftan teminatıdır.
Mali Müşavirlik / Muhasebe
Denetim firmasının gözden kaçırdığı muhasebe hatası, şirketin yanlış finansal tablolar yayımlamasına yol açar. Yatırımcı zararı için davada denetçi sorumlu tutulur.
Enerji / Tesis Danışmanlığı
Enerji danışmanının santral verimliliği tahmini gerçekleşmeyen performans nedeniyle tutmaz; yatırımcı beklenen geliri düşük bulunan projeye karşı danışmana başvurur.