Engineering Insurance — Teknik Risk Yönetimi

Makine, Elektronik,
İnşaat ve İşletme:
Mühendislik Riskleri
için Tam Kapsam

Proje döneminden işletme dönemine, ana poliçeden ona bağlı kayıplara kadar mühendislik sigortası mimarisi: CAR/EAR, makine kırılması, elektronik cihaz, İş Makinesi ve Müteahhit Ekipmanı (CPM), kazan ve basınçlı kap, MLOP ve DSU/ALOP için teknik broker uzmanlığı.

A · Proje Dönemi B · İşletme Dönemi C · Bağımlı Kayıplar D · Programlar
SEDDK Ruhsatlı Sigorta Brokeri SBD Üyesi Kusurlu Tasarım (Defective Design) / LEG kloz uzmanlığı MLOP & DSU yapılandırma deneyimi

Mühendislik sigortası mimarisi: dönem ve bağımlılığa göre dört grup

Mühendislik sigortası tek bir ürün değil, proje ve işletme aşamalarına göre ayrışan bir teminat ailesidir. Aşağıdaki dört grup, hangi teminatın hangi dönemde devreye girdiğini ve hangi ana poliçenin hasarına bağlı olduğunu gösterir. Bu sayfa bir hub’dır: ayrı bir Neolife sayfasının varlığı bağımsız bir poliçe veya kapasite/teklif garantisi anlamına gelmez; kapsam poliçe wording’ine ve özel şartlara bağlıdır.

A. Proje dönemi

İnşaat ve montaj sürecindeki işlerin fiziksel hasarı. CAR ve EAR için ayrı Genel Şartlar vardır (İnşaat Sigortası GŞ — Bütün Riskler; Montaj Sigortaları GŞ). Ayrıntılar CAR/EAR ortak rehberindedir.

İnşaat Dönemi

İnşaat Tüm Riskler Sigortası (CAR)

  • Sivil / yapısal inşaat projeleri
  • İşler (inşaat) hasarı
  • Müteahhit ekipmanı (ek sözleşmeyle)
  • TPL sorumluluk (ek sözleşmeyle)
  • Bakım devresi (DLP): ek sözleşmeyle (İnşaat GŞ A.3/f)
  • Mevcut yapılar ek teminat
CAR/EAR rehberi →
Montaj Dönemi

Montaj Tüm Riskler Sigortası (EAR)

  • Mekanik / elektrik montaj projeleri
  • Teminat, kıymetlerin montaj sahasına boşaltılmasıyla başlar; nakliyat sigortası varsa onun bitiminden itibaren (Montaj GŞ m.4)
  • Montaj makine ve teçhizatı: aksine sözleşme yoksa teminat dışı (m.2/a)
  • Montaj GŞ’de bakım devresi hükmü yoktur
  • DSU / ALOP: C grubundaki bağımlı kayıp
Montaj Sigortası (EAR) sayfası → CAR/EAR rehberi →
Montaj Dönemi · GŞ hükmü

Test ve devreye alma (tecrübe devresi)

  • Poliçede aksi belirtilmedikçe dört haftalık tecrübe devresi dâhildir (Montaj GŞ m.4)
  • Kullanılmış makine ve tesislerde tecrübe devresi teminatı verilemez
  • Tecrübe çalışmasının başlangıcı en az 8 gün önceden yazılı bildirilir
  • Dört haftayı aşan kısım: ek prim ve Tarife Komitesi şartlarıyla (m.2/f, m.4)
  • Ayrı ürün değil, EAR poliçesinin hükmüdür
Tecrübe devresi (EAR sayfası) →
Teslim Sonrası · Ek sözleşme

Bakım devresi (DLP)

  • İnşaat GŞ A.3/f: ek sözleşmeyle teminata dâhil edilebilir
  • Bakım Devresi Klozu: kusur giderme çalışmaları ve inşaat devresinde müteahhidin sorumlu olduğu bir nedene dayanan hasarlar
  • Bakım faaliyetinden kaynaklanmayan yangın vb. hâller, doğal afet, hırsızlık ve terör kapsam dışı (kloz III)
  • Montaj GŞ’de bakım devresi hükmü yoktur
Bakım devresi →
Proje Özel Riskleri

Proje özel riskleri

  • Köprü, viyadük, tünel ve baraj gibi altyapı projeleri CAR kapsamında ele alınır
  • Mevcut yapılar ve çevre hasarı ayrıca değerlendirilir
  • Deprem, sel ve doğal afet alt limitleri
  • Kusurlu tasarım, malzeme ve işçilik: İnşaat GŞ A.4/h ve A.4/ı, Montaj GŞ m.3/d; LEG/DE klozu poliçeden okunur
Alt limitler ve kusur istisnaları →

B. İşletme dönemi

İşletmedeki makine ve tesisler. Makine Kırılması ve Elektronik Cihaz için ayrı Genel Şartlar vardır. İş makineleri (CPM) ile kazan ve basınçlı kap için bu sayfada Genel Şart atfı yapılmaz; kapsam poliçe özel şartlarına ve klozlara bağlıdır.

İşletme Dönemi

Makine Kırılması (MB)

  • İşletme kazaları (GŞ m.1/a)
  • Kusurlu imalat, malzeme ve işçilikten doğan ani hasar (m.1/b)
  • Yağlama kusurları (m.1/c)
  • Elektriğin doğrudan etkisi: kısa devre, voltaj yükselmesi (m.1/d)
  • Aşınma ve yıpranma teminat dışı (m.3/h)
  • Kâr kaybı teminat dışı (m.3/e)
Makine Kırılması sayfası →
Elektronik Ekipman

Elektronik Cihaz (EEI)

  • Bilgisayar ve sunucu sistemleri
  • Tıbbi ve tanı cihazları
  • Ölçüm, kontrol, SCADA
  • İletişim sistemleri
  • Veri medyası (ayrı teminat)
  • Geçici ekipman kiralama masrafı
Elektronik Cihaz sayfası →
Müteahhit Ekipmanı

İş Makinesi ve Müteahhit Ekipmanı (CPM)

  • Ekskavatör, vinç, dozer, beko; beton pompası, mikser; jeneratör, kompresör
  • CAR GŞ A.3/a: iş makineleri ve ekipman ek sözleşmeyle; Montaj GŞ m.2/a: aksine sözleşme yoksa teminat dışı
  • Farklı şantiyelere geçişte kapsam poliçe wording’ine bağlıdır
  • CPM için bu sayfada Genel Şart atfı yapılmaz
CPM sayfası →
Özel Risk

Kazan ve Basınçlı Kap (BPV)

  • Kazan, basınçlı kap ve boru tesisatı
  • Periyodik kontrol: İş Ekipmanları Yönetmeliği m.7 ve EK-III
  • Patlama kaynaklı zararda sorumluluk ve maddi hasar teminatları ayrı değerlendirilir
  • Teminat poliçe özel şartlarına ve klozlara bağlıdır
Ayrı Neolife ürün sayfası yok; bu sayfadaki kazan bölümünde anlatılır.

C. Bağımlı kayıplar

Bağımlı kayıplar, ana poliçenin teminatlı bir hasarı olmadan devreye girmez. Bu üç başlık bu sitede ayrı ürün sayfası olarak sunulmaz; ana poliçe ilişkisi ve Genel Şart sınırı her kartta belirtilir.

Üretim Kaybı · MB’ye bağlı

Makine Kırılması Sonucu Kâr Kaybı (MLOP)

  • Ana poliçe: MB; tetikleyici MB kapsamında tazmin edilebilir maddi hasardır
  • MB GŞ m.3/e kâr kaybını teminat dışı bırakır
  • Bekleme süresi ve Tazminat Dönemi (Indemnity Period) poliçede tanımlanır
  • Kapsam ve koşullar poliçe wording’ine bağlıdır; bu sayfa MLOP için Genel Şart metni sunmaz
Ayrı Neolife ürün sayfası yok; aşağıdaki MLOP bölümünde anlatılır.
Proje Gecikmesi · CAR/EAR’a bağlı

Projenin Gecikmesi Sonucu Kâr Kaybı (DSU/ALOP)

  • Ana poliçe: CAR veya EAR; ana poliçe hasarı olmadan devreye girmez
  • İnşaat GŞ A.4/k ve Montaj GŞ m.3/j gecikme ve kâr kaybını teminat dışı bırakır
  • Bekleme süresi ve Tazminat Dönemi poliçede tanımlanır
  • Proje finansörü şart koşabilir; kapsam poliçe wording’ine bağlıdır
Ayrı Neolife ürün sayfası yok; aşağıdaki DSU/ALOP bölümünde anlatılır.
Stok Kaybı · Ana poliçeye bağlı

Bozulan Stok (DSoS)

  • Ana poliçedeki teminatlı bir hasara bağlı kayıp olarak değerlendirilir
  • Bu hub DSoS için Genel Şart veya yerel wording doğrulaması sunmaz
  • Teminatın varlığı, kapsamı ve hangi poliçeye bağlı olduğu poliçe metninden okunmalıdır
Ayrı Neolife ürün sayfası yok; teminat verileceği anlamına gelmez.

D. Programlar

Programlar poliçe veya Genel Şart değildir; birden çok projeyi ya da branşı koordine etme biçimidir. Teminatı her zaman ilgili ana poliçelerin şartları belirler; program başlığı kapasite, teklif veya poliçe düzenleneceği anlamına gelmez.

Program

Yıllık CAR/EAR

  • Birden çok projeyi tek yıllık çerçevede toplayan program yapısı
  • Teminatı, ilgili proje için geçerli CAR veya EAR poliçesinin şartları belirler
  • Yıllık çerçevenin wording’i bu sayfada doğrulanmış değildir; underwriter ile netleştirilir
CAR/EAR rehberi →
Program

Proje Nakliyat ve Montaj

  • Makine ve malzemenin taşınmasından montaj sahasındaki kuruluma teminat sürekliliği
  • Montaj GŞ m.4: nakliyat sigortası mevcutsa montaj teminatı onun bitiminden itibaren başlar
  • Nakliyat ve montaj ilgili poliçelerin ayrı şartlarına tabidir
Nakliyat sigortası → CAR/EAR rehberi →
Program

Kapsamlı tesis programları

  • Bir tesis için birden çok branşı koordine eden program yaklaşımı
  • Her branş kendi poliçesi ve şartlarıyla ayrı çalışır; program poliçe değildir
İnşaat ve altyapı programı →

Temel teknik sınırlar: kapsam içi vs kapsam dışı

Mühendislik sigortalarının en kritik kavramı şudur: poliçe ani ve beklenmedik hasarı kapsar. Zamanla gerçekleşen bozunma, aşınma veya bakım eksikliği kapsam dışıdır. Bu sınır hasar vakalarında en çok tartışılan konulardandır.

Kapsam Sınırları — Ani Hasar vs Kademeli Bozunma

Her çift: kapsam dahili senaryo (sol) vs kapsam dışı senaryo (sağ)
Kapsam Dahili
Rulman: çalışma sırasında ani kırılma → makine durur, çevredeki parçalar zarar görür
Kapsam Dışı
Rulman: aylarca süren bakım ihmali nedeniyle kademeli aşınma ve nihayet hasar
Kapsam Dahili
Transformatör: ani kısa devre → sargı yanması ve yağ yangını
Kapsam Dışı
Transformatör: sargı yalıtımı zamanla bozuluyor; kademeli performans düşüşü
Kapsam Dahili
Pompa: ani kavitasyon kaynaklı impeller kırılması — tek olayda fiziksel hasar
Kapsam Dışı
Pompa: kronik kavitasyon nedeniyle uzun sürede oluşan aşınma hasarı
Kapsam Dahili
Operatör, yanlış işlem kodu girerek makineyi yanlış hıza bağladı → ani mekanik hasar
Kapsam Dışı
Makine, tasarımdan kaynaklanan bilinen eksiklik nedeniyle sürekli aşırı ısınıyor
Kapsam Dahili
Elektrik şebekesinden gelen ani voltaj dalgalanması → kontrol kartı yanması
Kapsam Dışı
Bakım nedeniyle yapılmayan temizlik sonucu elektronik kartlarda birikim kaynaklı hasar

İç Kaynaklı Arıza ile Dış Kaynaklı Hasar: Kapsam Sınırı

MB sigortası ağırlıklı olarak iç kaynaklı arızaları kapsar — makinenin kendi iç nedeniyle bozulması. Dışarıdan gelen yangın, su hasarı veya fırtına ise yangın/property sigortasının alanına girer. Sınır noktası önemlidir:

  • Yangın kaynaklı motorun yanması → yangın poliçesi (dışarıdan gelen olay)
  • Motorun iç kısa devre nedeniyle yanması → MB poliçesi (iç kaynaklı arıza)
  • İki poliçenin kapsam sınırını netleştirmek, büyük hasar vakalarında tazminatın hızlı işlenmesi için kritiktir.

Kusurlu Tasarım (Defective Design), Kusurlu Malzeme ve Hatalı İşçilik: kapsam sınırı

Makine Kırılması Sigortası Genel Şartları m.1/b, modelin, imalatın, montajın, malzemenin, kalıbın, dökümün ve işçiliğin kusurlu olmasından doğan ani ve beklenmedik hasarı teminat sebepleri arasında sayar. Genel Şartların m.3'teki istisnaları arasında kusurlu parçanın kendisini dışlayan bir hüküm bulunmaz. Poliçe özel şartları ve klozlar kapsamı farklılaştırabilir.

Kusurlu Tasarım / Malzeme / İşçilik — MB Genel Şartlarındaki Konum

Poliçe şartlarının (wording) bu noktadaki formülasyonu büyük hasar vakalarında belirleyicidir

Genel Şartlarda Teminat Dışı (m.3'ten ilgili örnekler)
  • Makinelerin normal işlemesinden ve mutat kullanımından doğan aşınma, yıpranma, çürüme, paslanma ve oksidasyon (m.3/h)
  • Sigortalı iken hasarlanan ve hasar giderilmeden kullanılan makinede, bu kullanımın sonucundan doğan hasar (m.3/j)
  • Hangi sebepten doğarsa doğsun her türlü kâr kaybı ve mali mesuliyetler (m.3/e)
Genel Şartlarda Teminat Sebebi (m.1/b)
  • Modelin kusurlu olmasından doğan ani ve beklenmedik hasar
  • İmalatın kusurlu olmasından doğan ani ve beklenmedik hasar
  • Montajın kusurlu olmasından doğan ani ve beklenmedik hasar
  • Malzemenin, kalıbın veya dökümün kusurlu olmasından doğan ani ve beklenmedik hasar
  • İşçiliğin kusurlu olmasından doğan ani ve beklenmedik hasar

Poliçe şartları (wording) farkı kritiktir: Makine Kırılması Sigortası Genel Şartları m.23'e göre Genel Şartlara ve varsa bunlara ilişkin klozlara aykırı düşmeyen özel şartlar konulabilir; bu nedenle kusurlu parçaya veya kusurdan doğan hasara ilişkin kapsam, Genel Şartlar ile poliçe özel şartları ve DE tipi klozlar birlikte okunarak belirlenmelidir. CAR/EAR tarafında İnşaat GŞ A.4/ı ve Montaj GŞ m.3/d kusurlu malzeme ve montaj hatalarına ilişkin istisna içerir (ayrıntı için İnşaat ve Montaj Sigortası). Hangi hükmün uygulandığı poliçe metninden okunmalıdır.

Bakım eksikliği ve hasara etkisi

Üretici talimatlarına uygun bakım yapılmaması, hasar nedenselliğini doğrudan etkiler. Bakım eksikliğinin belgelenmesi sigorta şirketine tazminat reddi veya azaltımı için gerekçe oluşturabilir. Öte yandan:

  • Bakım eksikliği ön koşul olsa bile hasar ani gerçekleştiyse poliçe tartışmalı ama geçerli olabilir.
  • Bakım kayıtlarının eksiksiz tutulması hem hasar yönetimini hem de yenileme prim müzakerelerini kolaylaştırır.
  • Risk Değerlendirme Uzmanı (underwriter), teklif aşamasında bakım planını ve son servis raporlarını talep eder; bu belgeler risk değerlendirmesinin temelini oluşturur.

Makine kırılması vs elektronik cihaz sigortası

MB ve EEI birbirine benzer ancak farklı ekipman kategorilerine hitap eder. İki poliçenin kapsamı kimi zaman örtüşür; doğru sınırın belirlenmesi önemlidir.

Ayrıntılı sayfalar: Makine Kırılması Sigortası (sabit ve hareketli makineler) ve Elektronik Cihaz Sigortası (sabit ve taşınabilir cihazlar).

Makine Kırılması

MB — Machinery Breakdown

  • Üretim makineleri — torna, pres, freze
  • Elektrik motorları, pompa, kompresör
  • Isıtma, soğutma sistemleri — HVAC
  • Jeneratör ve güç üniteleri
  • Vinç, konveyör, yükleme ekipmanı
  • Türbin, gaz motoru
  • Kapsam: iç mekanik/elektrik arıza
  • Dış hasar → yangın/property poliçesi
Elektronik Cihaz Sigortası

EEI — Elektronik Cihaz Sigortası

  • Bilgisayar ve sunucu sistemleri
  • Tıbbi görüntüleme ve tanı cihazları
  • SCADA, PLC, ölçüm cihazları
  • İletişim ve yayın sistemleri
  • Güvenlik ve kamera sistemleri
  • Elektronik kasa ve ödeme sistemleri
  • Kapsam: iç arıza + dış hasar (su, darbe)
  • Veri medyası ve ekstra masraf ek teminat

EEI'ın MB'den genişlediği alan

  • Harici hasar kapsamı: EEI, MB'nin ötesine geçerek dış kaynaklı hasarı da kapsar — su hasarı, dökülme, kırılma, hırsızlık (bazı poliçe şartlarında).
  • Taşınabilir ekipman: Laptop, tablet, taşınabilir ölçüm cihazları — MB'de genellikle sabit ekipman; EEI bu taşınabilir kategorilere uzanabilir.
  • Veri medyası: Saklama ortamlarının hasarı ve veri yenileme masrafları EEI içinde ek teminat olarak yapılandırılabilir.
  • Ekstra masraf (extra expense): Hasarlı sistem yerine geçici ekipman kiralama veya dışarıdan hizmet alımı maliyeti.

İş Makinesi ve Müteahhit Ekipmanı Sigortası (CPM): CAR'daki ekipman teminatından farkı

CAR poliçesine ek sözleşmeyle eklenen ekipman teminatı şantiyedeki müteahhit ekipmanını proje bazlı kapsar. CPM ise ekipmanın sahibi olan müteahhit için, ekipmanın şantiyeler arasında geçişini de kapsayacak şekilde kurgulanabilen ayrı bir teminat yapısıdır. Bu sayfa CPM için bir Genel Şart atfı yapmaz; kapsam poliçe wording’ine ve özel şartlara bağlıdır. Ayrıntılar için İş Makinesi ve Müteahhit Ekipmanı Sigortası (CPM) sayfasına bakınız.

CAR ekipman teminatı

Proje Bazlı Ekipman Teminatı

Belirli bir inşaat projesi kapsamında o şantiyede kullanılan müteahhit ekipmanını kapsar. Proje bittiğinde veya ekipman şantiyeden ayrıldığında kapsam sona erer. Proje bazlı yapısı nedeniyle çok sayıda şantiyede faaliyet gösteren müteahhitler için yeterli olmayabilir.

CPM — Poliçe Kapsamına Bağlı Ekipman Teminatı

Müteahhit Ekipmanının Farklı Şantiyelerde Sigortalanması

CPM kapsamında müteahhit ekipmanı, poliçede belirtilen şartlar ve coğrafi sınırlar dâhilinde farklı şantiyelerde sigortalanacak şekilde düzenlenebilir. Ekipman listesinin yıl içinde güncellenmesi ve birden çok makinenin aynı poliçede yönetilmesi, sigortacının kabulüne ve poliçe özel şartlarına bağlıdır. Prim ve teminat koşulları, ekipmanın niteliği, sigorta bedeli, kullanım şekli ve risk değerlendirmesine göre belirlenir.

Ortak Kapsam Unsurları

Her İkisinde Kapsanan Riskler

Kaza: devrilme, çarpışma, batma. Yangın, patlama. Hırsızlık (koşullara bağlı). Sel/su hasarı — ek teminat. Elektrik hasarı. Operatör hatası. Nakil sırasında hasar (bazı poliçe şartlarında).

CPM Dışlamaları

Kapsam Dışı Bırakılan Riskler

Aşınma ve eskime. Rutin bakım maliyetleri. Araç kaskosuyla çakışan riskler (araç olarak trafik kazası). Savaş ve terörizm (ek teminat). Ekipman kiralıksa mülkiyet ayrımı — kiralık ekipman için özel poliçe şartları (wording) gerekebilir.

Kazan ve basınçlı kap: sigorta teminatları ve teknik yükümlülükler

Kazan ve basınçlı kap ve tesisatlar, İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (m. 7 ve EK-III) uyarınca periyodik kontrole tabidir; kontroller yönetmelikte belirtilen yetkili kişilerce yapılır. Sigorta teminatları bu teknik yükümlülüklerden ayrı değerlendirilir. Kazan ve basınçlı kap için sigorta teminatı, ilgili poliçenin özel şartlarına ve klozlarına bağlıdır; bu sayfa bir genel şart veya kloz metni sunmaz. Belirli bir tesis için sigorta yaptırma yükümlülüğü bulunup bulunmadığı, tesisin niteliğine ve ilgili mevzuata göre ayrıca doğrulanmalıdır.

Sorumluluk Teminatı

Kazan Patlaması — Üçüncü Şahıs Sorumluluğu

Patlama sonucu üçüncü şahıs bedensel zarar ve maddi hasar için sorumluluk teminatı değerlendirilir. Kapsam ve limit poliçe şartlarına bağlıdır.

Ek Kapsam

Maddi Hasar Teminatı

Sorumluluk teminatı yalnızca üçüncü şahıs hasarını karşılar. Kazanın kendisinin hasar görmesi, çevresindeki makine ve tesisatın zarar görmesi için ayrıca maddi hasar teminatı değerlendirilmelidir. Büyük kazan tesislerinde maddi hasar prim tutarı önemlidir.

Periyodik Muayene

Teknik Muayene Uyumu

Yönetmelikte belirtilen yetkili kişilerce yapılan periyodik kontroller; kontrol süreleri ve kriterleri ekipman türüne göre EK-III'te belirlenir. Kontrollerin yapılmaması hâlinde sigorta kapsamı poliçe şartlarına göre etkilenebilir.

MLOP Bağlantısı

Üretim Kaybı Riski

Büyük kazan arızaları tesisi tamamen durdurabileceğinden üretim kaybı önemli bir risk oluşturur. Kazan sigortasına ek olarak MB tabanlı MLOP veya BI sigortası değerlendirilmelidir. Tazminat Dönemi (Indemnity Period) yedek kazan temin süresine göre belirlenmeli.

Bağımlı kayıplar: MLOP ve DSU/ALOP — üretim kaybı ve gecikme teminatları

Bu iki teminat, ana poliçenin (MB veya CAR/EAR) teminatlı bir hasarına bağlıdır; ana poliçe hasarı olmadan devreye girmez. Makine Kırılması GŞ m.3/e, İnşaat GŞ A.4/k ve Montaj GŞ m.3/j kâr kaybını veya gecikme zararlarını teminat dışı bıraktığından, bu kayıplar için kapsam poliçe wording’ine bağlıdır. Bu sayfa MLOP ve DSU/ALOP için bir Genel Şart metni sunmaz.

Makine Kırılması Sonucu Kâr Kaybı (MLOP)

Tetikleyici

MB Hasarı

MLOP devreye girmesi için önce MB poliçesi kapsamında tazminata konu fiziksel bir makine arızası oluşmalıdır.

Bekleme Süresi

Bekleme Süresi

Arızanın ilk X günü için MLOP ödenmez. Kısa bekleme = yüksek prim. Süre poliçede tanımlanır; sektöre ve tesise göre farklılaşır.

Tazminat Dönemi (Indemnity Period)

Tazminat Dönemi (Indemnity Period)

Maksimum tazminat süresi. Kritik ekipmanın temin süresi bu dönemi belirlemeli; eksik belirleme büyük kayıp açığı yaratır.

DSU / ALOP — İnşaat Sürecinde Gecikme

DSU (Delay in Start-Up) veya ALOP (Advanced Loss of Profits), CAR/EAR poliçesi kapsamındaki bir hasar nedeniyle projenin planlanan devreye giriş tarihinden geç başlaması durumunda oluşan gelir kaybını karşılar.

  • CAR/EAR hasarına bağımlıdır: Sadece sigortalı inşaat/montaj hasarından kaynaklanan gecikme kapsam dahilindedir. Müteahhit performans eksikliği, tedarik gecikmesi veya tasarım değişikliği kaynaklı gecikmeler kapsam dışıdır.
  • Bekleme süresi (waiting period/franchise): Sigortalı hasardan kaynaklanan ilk X günlük gecikme için ödeme yapılmaz.
  • Proje finansmanı zorunluluğu: Bankalar kredi sözleşmesinde DSU/ALOP'u şart koşabilir; Tazminat Dönemi (Indemnity Period) minimum borç servis süresini karşılamalıdır.
  • Hesap altyapısı: Tazminat hesabı için proje gelir projeksiyonu, faaliyet giderleri ve finansman maliyeti belgesi Risk Değerlendirme Uzmanı'na (underwriter) sunulmalıdır.
  • Gecikme cezası (LD) ayrımı: Sözleşmeden doğan gecikme cezası ile DSU/ALOP gelir kaybı aynı kavram değildir; ayrıntı için bkz. İnşaat & Montaj Sigortası.

Tazminat Dönemi (Indemnity Period) tuzağı: Büyük bir türbin veya özel trafo için temin süresi çok uzun olabilir. Eğer MLOP veya DSU Tazminat Dönemi (Indemnity Period) 12 ay olarak belirlendiyse ve ekipman 20 ayda temin edilebildiyse son 8 aydaki kayıp tazminat dışında kalır. Kritik ekipman temin süresi iyi bilinmeden Tazminat Dönemi belirlenmemelidir.

Sigorta Bedeli (Sum Insured), Yeniden Yapım Değeri (Replacement Value) ve Muafiyet (Deductible) Yapısı

Sigorta Bedeli (Sum Insured) — belirleme yöntemi

Mühendislik sigortalarında sigorta bedelinin doğru belirlenmesi, hasar anında eksik sigortanın önüne geçer. Her ekipman kategorisi için esas alınacak değer farklıdır:

  • Makine ve teçhizat: Yeniden Yapım Değeri (Replacement Value) — amortisman olmaksızın aynı veya eşdeğer yeni ekipmanın bugünkü alım maliyeti. Yerli üretim değil, uluslararası piyasa fiyatı + montaj + nakliye.
  • İnşaat projeleri (CAR): Tamamlanmış proje sözleşme değeri + malzemeler + müteahhit ekipmanı; bazı yapılarda profesyonel ücretler ayrıca.
  • Elektronik cihazlar (EEI): Yeniden Yapım Değeri (Replacement Value); aynı teknik özelliklerde güncel modelin piyasa fiyatı. Teknolojik eskimeden kaynaklanan değer farkına dikkat.
  • CPM: Her ekipmanın rayiç piyasa değeri — farklı yaşta makineler için ayrı ayrı değerleme.

Muafiyet (Deductible) Yapısı

Sabit Tutar Muafiyeti

Her hasarda sigortalının önceden belirlenen sabit tutarı kendi karşılaması. Küçük hasarlara karşı filtre görevini görür; sigortalı öz karşılama kapasitesine göre belirlenir.

Yüzde Muafiyet

Hasar tutarının belirli yüzdesi sigortalı tarafından üstlenilir. Büyük hasarlarda bu oran önemli bir tutara karşılık gelebilir; özellikle deprem ve sel ek teminatlarında yüksek oran uygulanır.

Ekipman Başına Muafiyet (Deductible)

Her bir hasar olayı için değil, hasar gören ekipman başına ayrı muafiyet. Çok sayıda ekipmanı olan büyük tesislerde hasar yönetimini basitleştirir.

Test ve Devreye Alma

EAR poliçelerinde test (tecrübe) devresinde meydana gelen hasarlar için muafiyet (deductible) poliçe özel şartlarına bağlıdır; Montaj Genel Şartları m.4'e göre tecrübe devresi poliçede aksi belirtilmedikçe dört hafta dâhildir.

Seri Hasar (Serial Loss) Muafiyeti

Aynı üretici ve modelden kaynaklanan seri hasarda her unit için ayrı muafiyet uygulanabilir veya tek olay sayılarak tek muafiyet alınabilir; poliçe şartları (wording) netleştirilmeli.

MLOP / BI Bekleme Süresi (Waiting Period)

MLOP ve DSU poliçelerinde para birimi değil süre cinsinden belirlenen muafiyet (waiting period). Poliçede belirtilen bekleme süresi boyunca iş durması tazminatsız kalır.

Hangi mühendislik poliçesi hangi riski karşılar?

Gerçek hasar vakalarında hangi poliçenin devreye gireceği zaman zaman tartışmalıdır. Aşağıdaki tablo, en sık görülen senaryoları mühendislik poliçeleri özelinde sınıflandırır.

Hasar Senaryosu MB EEI CAR / EAR CPM Kazan Bağımlı kayıp (MLOP / DSU)
Üretim makinesinde iç kısa devre → hasar Evet Hayır Hayır Hayır Hayır MB'ye bağlı
Sunucu odası su hasarı (klima kaçağı) Hayır Evet Hayır Hayır Hayır EEI'ya bağlı
Şantiyede fırtına — tamamlanmamış yapı çöküşü Hayır Hayır Evet (CAR) Hayır Hayır DSU bağlantılı
Ekskavatör devrilmesi — operatör hatası Hayır Hayır CAR ekipman Evet Hayır Hayır
Kazan patlaması — komşu makineye hasar Çevre hasarı Hayır Hayır Hayır Evet MB/BI bağlantılı
Rulman kırılması → üretim durdu (3 gün) Evet Hayır Hayır Hayır Hayır MB ve MLOP şartlarına bağlı
EAR montaj sonrası commissioning'de hasar Henüz işletmede değil Hayır Evet (EAR) Hayır Hayır DSU bağlantılı
SCADA / PLC yangın kaynaklı hasar Hayır Poliçe şartlarına bağlı Hayır Hayır Hayır EEI'ya bağlı
Yıldırım surge — kontrol kartı yanması Poliçe şartlarına bağlı Evet Hayır Hayır Hayır EEI'ya bağlı
Vinç hasarı — şantiyeden başka şantiyeye taşınırken Hayır Hayır Hayır — şantiye dışı Evet — CPM Hayır Hayır
Makine aşınması nedeniyle kademeli hasar Dışlı — wear & tear Dışlı Dışlı Dışlı Dışlı Dışlı
Kusurlu tasarım — şanzıman kırılması ve gövde hasarı GŞ m.1/b: kusurlu imalat/malzeme teminat sebebi; poliçeye bağlı Hayır Wording bağımlı Hayır Hayır MB'ye bağlı

Son kolondaki “bağlı” ifadeleri ana poliçe hasarına bağımlılığı gösterir; teminat verileceği veya poliçe wording’inin bu kapsamı içerdiği anlamına gelmez.

Risk Değerlendirmesinde Neler İsteniyor?

Mühendislik sigortası teklifinin hızlı ve doğru değerlendirilmesi için aşağıdaki bilgi ve belgeler hazırlanmalıdır. Bu liste aynı zamanda risk iyileştirme fırsatlarını da gündeme getirir.

Ekipman ve Filo Bilgisi

Ekipman listesi: tip, marka, model, seri no
İmalat yılı ve toplam çalışma saati
Sigorta bedeli: replacement value esasında
Kritik ekipman (temin süresi 6+ ay)
Yedek ekipman ve kritik yedek parça listesi

Bakım ve Arıza Geçmişi

Bakım planı ve son servis raporları
Son 5 yıl arıza geçmişi: tarih, sebep, süre, tutar
Üretici önerilen bakım aralıklarına uyum
Bağımsız teknik muayene raporları
Üretici Garantisi (OEM Warranty) durumu — garanti kapsamı bitti mi?

Kullanım ve İşletme Ortamı

Günlük kullanım saati ve vardiya bilgisi
Ortam koşulları: toz, nem, sıcaklık, kimyasal
Operatör nitelikleri ve eğitim belgeleri
Aşırı kapasitede çalışma var mı?
Güvenlik sistemi ve izleme altyapısı

BI Bağımlılığı ve Risk Yapısı

Hangi ekipman durduğunda üretim tamamen durur?
BI worksheet: gelir, sabit gider, MLOP tabanı
İstenen tazminat dönemi (indemnity period) — kritik ekipman temin süresi
Mevcut sigorta programı ve muafiyet (deductible) yapısı
PML analizi veya bağımsız teknik değerleme

Seri Hasar (Serial Loss) riski değerlendirmesi

Aynı üretici ve modelin birden fazla adet kullanıldığı tesisler için Risk Değerlendirme Uzmanı (underwriter) ek sorgulama yapar:

  • Hangi ekipman markasının kaç adet mevcut olduğu
  • Toplu arıza senaryosunda kaç ünitenin etkileneceği ve PML tahmini
  • Seri Hasar (Serial Loss) için alt limit (sublimit) uygulanıp uygulanmayacağı
  • Çeşitlendirme yapılıp yapılmayacağı (farklı marka/model kullanımı)

Sık sorulan sorular

Makine kırılması sigortası ile yangın sigortası arasındaki temel fark nedir?
Yangın sigortası dışarıdan gelen ani olayları (yangın, patlama, fırtına) kapsar. Makine kırılması sigortası ise makinenin kendi iç nedeninden — malzeme yorulması, kısa devre, yağlama yetersizliği, operatör hatası — kaynaklanan arızayı kapsar. Her iki poliçe farklı kayıp nedenlerini karşılar ve koordineli yapılandırılmaları gerekir.
Ani hasar ile aşınma arasındaki sınır nasıl belirlenir?
Mühendislik sigortasının temel şartı hasarın "ani ve beklenmedik" olmasıdır. Zamanla gerçekleşen aşınma, korozyon veya bakım ihmali sonucu oluşan kademeli bozunma kapsam dışıdır. Hasar sebep analizi (root cause analysis) bu sınırı belirler. Tartışmalı vakalarda bağımsız uzman raporu kritik rol oynar.
CPM ile CAR kapsamındaki şantiye ekipmanı teminatı arasındaki fark nedir?
CAR poliçesine ek sözleşmeyle eklenen ekipman teminatı, belirli bir projedeki şantiyede kullanılan ekipmanı proje bazında ve o şantiyeyle sınırlı olarak kapsar. CPM ise ekipman sahibi müteahhit için, ekipmanın farklı şantiyelere geçişini de kapsayacak şekilde kurgulanabilen ayrı bir teminat yapısıdır. Çok sayıda şantiyede faaliyet gösteren müteahhitlerde ekipman teminatının proje bazlı mı sürekli mi kurgulandığı poliçe wording’inden okunmalıdır.
EEI ile makine kırılması sigortası arasındaki fark nedir?
MB ağırlıklı olarak mekanik ve elektrik-mekanik ekipmana odaklanır ve iç arızaları kapsar. EEI, bilgisayar, tıbbi cihaz, SCADA gibi elektronik ekipmanları hem iç arızadan hem dış hasardan (su, kırılma, hırsızlık) korur. EEI ayrıca veri medyası ve geçici ekipman kiralama masrafı gibi ek teminatları da içerebilir.
MLOP için indemnity period nasıl belirlenmeli?
MLOP Tazminat Dönemi (Indemnity Period), kritik ekipmanın hasar görmesi durumunda yedek veya onarılmış ekipmanın temin süresini kapsamalıdır. Özel üretim makineleri veya ithal ekipman için temin süresi uzun olabilir. Tazminat Dönemi (Indemnity Period) bu süreden kısa belirlendiyse hasar sonrasındaki gecikme döneminde oluşan gelir kaybı tazminat dışında kalır.
Defective design hasarı sigorta kapsamında mıdır?
Makine Kırılması Sigortası Genel Şartları m.1/b, modelin, imalatın, montajın, malzemenin, kalıbın, dökümün ve işçiliğin kusurlu olmasından doğan ani ve beklenmedik hasarı teminat sebepleri arasında sayar; m.3'teki istisnalar arasında kusurlu parçanın kendisini dışlayan bir hüküm yoktur. Poliçe özel şartları ve klozlar kapsamı farklılaştırabilir. CAR/EAR tarafında ise İnşaat GŞ A.4/ı ve Montaj GŞ m.3/d kusurlu malzeme ve montaj hatalarına ilişkin istisna içerir. Hangi hükmün uygulandığı poliçe metninden okunmalı ve büyük hasarlarda belirleyici olduğu için poliçe başlamadan önce netleştirilmelidir.
Kazan ve basınçlı kap için hangi sigorta teminatları değerlendirilir?
Kazan ve basınçlı kap ve tesisatlar, İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği uyarınca periyodik kontrole tabidir. Sigorta tarafında, patlama sonucu üçüncü şahıslara verilen zarar için sorumluluk teminatı ile kazanın kendisinin ve çevresindeki makine ve tesisatın hasarı için maddi hasar teminatı ayrı ayrı değerlendirilir. Belirli bir kazan veya basınçlı kap için sigorta yaptırma yükümlülüğü bulunup bulunmadığı, tesisin niteliğine ve ilgili mevzuata göre ayrıca doğrulanmalıdır.
Serial loss nedir ve neden sublimit uygulanır?
Aynı üretici ve modelin birden fazla adet kullanıldığı tesislerde seri üretim hatasından kaynaklanan sistematik arıza tüm üniteleri aynı anda etkileyebilir. Bu risk PML'yi dramatik biçimde yükseltir; Risk Değerlendirme Uzmanı (underwriter) marka/model konsantrasyonunu sorgular ve bazı poliçelerde Seri Hasar (Serial Loss) için alt limit (sublimit) veya özel dışlama uygular.

İlgili sayfalar

İlgili Teknik Terimler

Mühendislik Sigortası Makine kırılması, elektronik cihaz arızası ve sair mühendislik risklerini kapsar. İnşaat All-Risk (CAR) İnşaat projesinin yapım hasarlarını ve üçüncü taraf taleplerini kapsar. Montaj All-Risk (EAR) Makine montajı ve endüstriyel kurulum projelerini fiziksel hasara karşı güvence altına alır. Muafiyet Hasarın ilk bölümünü sigortalının karşıladığı öz-kesinti tutarı.

Tüm sigorta ve reasürans teknik terimlerini keşfedin: Sigorta ve Reasürans Sözlüğü →