İş Durması ve Kâr Kaybı Sigortası

Temel İlke

Maddi Hasar Olmadan BI Tazminatı Olmaz

İş durması sigortası bağımsız çalışmaz. Poliçe, tazminat doğmasının ön koşulu olarak sigortalı bir maddi hasar olayının gerçekleşmesini gerektirir; bu koşula Maddi Hasar Proviso denir. Yangın sonrası fabrikayı onarıyorsunuz ama cironuz sıfır: işte bu süre iş durması tazminatının kapsadığı dönemdir. Tedarikçinin yangını, elektrik kesintisi veya siber saldırı gibi özel senaryolar standart poliçe dışındadır; bu durumlar için ek teminatlar gerekir.

Dikkat: Maddi hasar sigortasında muafiyet veya eksik sigorta varsa iş durması tazminatı da orantılı azalır. Her iki poliçenin teminat sınırları tutarlı tutulmalıdır.

Sigorta Bedeli Esası

Gross Profit Esası ve Revenue Esası

İş durması poliçelerinde sigorta bedelinin nasıl tanımlandığı tazminat hesabını doğrudan etkiler. İki yaygın esas vardır:

Gross Profit (Brüt Kâr) Esası — Standart Yaklaşım

Türkiye'de ve uluslararası pazarlarda tercih edilen yöntemdir. Brüt kâr şöyle tanımlanır:

Brüt Kâr Tanımı (Poliçe)

Ciro
− Değişken satın alma maliyetleri (hammadde, taşeron, dış hizmet)
= Brüt Kâr (Sigortalı Değer)

Bu esasta sabit giderler (kira, maaş, amortisman, faiz) ve net kâr korunur. Değişken maliyetler zaten gerçekleşmediğinden tazminata dahil edilmez; prim daha düşük ve hesap daha doğrudur.

Revenue (Ciro) Esası

Özellikle perakende ve hizmet sektörlerinde kullanılır. Cironun tamamı sigortalı değer olarak belirlenir; değişken maliyetler de tazminata girer. Prim daha yüksektir; üreticiler için genellikle aşırı sigorta anlamına gelir. Poliçe ifadelerinde "Turnover Basis" veya "Revenue Basis" olarak geçer.

Hangi Esası Seçmeli?

Üreticiler ve yoğun satın alma maliyeti olan işletmeler için Gross Profit esası neredeyse her zaman daha uygundur. Hizmet sektöründe değişken maliyet düşükse iki esas yakınlaşır; sigortacıyla hesaplama yapılarak uygun esas belirlenir.

Poliçe Tasarımı

Maksimum Tazminat Dönemi (Indemnity Period)

Tazminat dönemi, hasarın gerçekleştiği günden işletmenin hasar öncesi ticari düzeyine ulaştığı güne kadar geçen süreyi ifade eder. Poliçede belirlenen maksimum süre, bu toparlanma süresini karşılamalıdır.

Tazminat Dönemi Süresine Etki Eden Faktörler

İnşaat ve Onarım Süresi

Yapı hasarında; izin, ihaleler ve inşaat süresi toplamı. Büyük sanayi tesisleri için 12–24 ay olağandır.

Ekipman Temin Süresi

Özel imalat makine ve ekipmanlar için 6–18 ay teslimat süresi yaygındır. Sipariş + kurulum + test.

Lisans ve İzin Süreçleri

İmar, ÇED, sağlık ya da gıda ruhsatı gibi izinler aylarca sürebilir ve bu süre tazminat dönemine dahildir.

Pazar Toparlanma Süresi

Rakipler boşluğu doldurmuşsa müşteri geri kazanımı fiziksel açılıştan sonra da devam edebilir. Pazar payı kaybı tazminat dönemine yansıtılır.

Kritik Uyarı

Standart 12 aylık tazminat dönemi büyük çoğunluk için yetersizdir. Özellikle sanayi, enerji ve inşaat sektörlerinde 24–36 ay veya üzeri tercih edilmelidir. Prim farkı, yetersiz tazminat döneminin yarattığı kayıpla kıyaslandığında ihmal edilebilir düzeyde kalır.

Muafiyet

Bekleme Süresi (Deductible Period)

Bekleme süresi, maddi hasar olayının gerçekleşmesinden iş durması tazminatının başlamasına kadar sigortalının kendi üstlendiği muafiyet dönemidir. Bu süre boyunca oluşan gelir kaybı sigortacı tarafından ödenmez.

Yaygın bekleme süreleri: 3, 7, 14 veya 30 gün
Kısa bekleme süresi → daha yüksek prim; uzun bekleme süresi → daha düşük prim
Küçük ve kısa süreli aksama risklerini işletme öz kaynaklarıyla karşılayabiliyorsanız 14–30 günlük bekleme süresi uygun maliyet-fayda dengesi sağlar
Kritik üretim tesisleri için 0 gün veya 3 gün bekleme süresi tercih edilebilir

Artan Maliyet

Artan Maliyet Teminatı (ICOW — Increased Cost of Working)

İş durması sigortasının en değerli bileşenlerinden biri, işletmenin faaliyetini geçici olarak sürdürmek için katlandığı makul ek maliyetleri karşılayan ICOW (artan çalışma maliyeti) teminatıdır.

ICOW teminatı kapsamına girebilecek tipik giderler:

Geçici üretim mekanı veya ofis kiralama
Dış kaynak üretim veya taşeron maliyetleri
Temin süresi uzun ekipman yerine geçici kiralama
Hızlandırılmış onarım için fazla mesai ve proje yönetim maliyetleri
Müşteri kaybını önlemek için ekstra lojistik ve nakliye

ICOW Limiti

ICOW tazminatı, "kaçınılan kayıp" testine tabidir: ek maliyet, engellenecek gelir kaybından küçük olmalıdır. Sigortacı bu testi sağlamayan giderleri reddedebilir. Masraf kararları ve belgelendirmesi hasarın başından itibaren sigortacıyla koordineli yürütülmelidir.

Tedarik Zinciri Riski

Koşullu İş Durması (Contingent Business Interruption)

Standart BI poliçesi yalnızca kendi işyerinizde gerçekleşen maddi hasar olaylarını kapsar. Ancak tedarikçinizin fabrikasının yanması veya kritik müşterinizin faaliyetinin durması da cironuzu doğrudan etkiler. Bu riski Contingent BI teminatı güvence altına alır.

Contingent BI Türleri

Tedarikçi Bağımlılığı (Supplier Contingency): Tek kaynaktan tedarik edilen hammadde veya bileşenin üreticisinin hasara uğraması
Müşteri Bağımlılığı (Customer Contingency): Cironuzun büyük bölümünü oluşturan müşterinin faaliyetini durdurması
Lider veya Odak Müşteri: Büyük perakendeci veya OEM müşteriye bağımlılık

Contingent BI kapsam genişliği sigortacıya göre önemli ölçüde farklılaşır; poliçe ifadelerinde "named" (belirli tedarikçi listesi) veya "unnamed" (genel kapsam) ayrımı kritik öneme sahiptir.

Altyapı Riski

Hizmet Kesintisi Teminatı (Utility Failure)

Elektrik, doğalgaz, su veya iletişim altyapısındaki kesinti işletmenizi durdurabilir. Bu risk standart BI poliçesinin dışındadır çünkü kendi tesisinizdeki maddi hasar yoktur. Hizmet kesintisi teminatı, fatura hattında yaşanan kesintiden kaynaklanan iş durmasını belirli koşullarda kapsar.

Kapsamın "off-premises" (tesis dışı altyapı) kesintisini içerip içermediği kontrol edilmeli
TEDAŞ veya dağıtım şirketi kaynaklı kesintiyle özel hat hasarı ayrı değerlendirilmeli
Bekleme süresi genellikle standart BI'dan daha uzundur (24–72 saat)

Hasar Hesabı

BI Tazminat Döneminin Hesaplanması

Tazminat hesabı, gerçekleşen ciro ile hasar olmasaydı gerçekleşecek "tahmini ciro" arasındaki farka dayanır. Gross profit esasında hesap şöyle işler:

Gross Profit Tazminat Formülü

Tahmini Brüt Kâr (hasar olmasaydı)
− Gerçekleşen Brüt Kâr (hasar döneminde)
= Brüt Kâr Açığı

Tahmini Brüt Kâr = (Yıllık Brüt Kâr / 12) × Tazminat Dönemi Ay Sayısı
(Trend ve mevsimsellik düzeltmesi uygulanır)

Sigortacı; bütçe, geçmiş dönem mali tabloları ve sektör trendlerini kullanarak hasar olmayan senaryoyu (counterfactual) oluşturur. Bu nedenle mali kayıtların düzenli ve güncel tutulması hasar sonrası tazminat sürecini doğrudan etkiler.

Underwriting

Sigortalama için Gereken Bilgiler

Sigortacılar BI poliçesi fiyatlamak için aşağıdaki bilgileri ister. Eksiksiz ve doğru sunulan bilgi daha rekabetçi teklif almanızı sağlar:

Son 3 yıla ait gelir tablosu ve brüt kâr/ciro ayrımı
Maksimum tek dönem ciro ve mevsimsel dalgalanma profili
Kilit tedarikçiler ve her birinin ciro içindeki payı
Kilit müşteri konsantrasyonu (en büyük 5 müşterinin toplam cirodaki payı)
İşletmenin kısmi kapasiteyle veya alternatif lokasyonda çalışma kabiliyeti
Mevcut iş sürekliliği planı (BCP) ve son test tarihi
Yangın, PAR veya makine sigortacısı ve poliçe detayları

Sıkça Sorulan Sorular

BI Sigortası — SSS

Maddi hasar sigortam varsa neden ayrıca BI sigortasına ihtiyacım var?

Maddi hasar sigortası binayı, makineyi ve stokları onarır veya yeniler; ancak onarım süresince oluşan ciro kaybını, maaşları, kirayı ve diğer sabit giderleri karşılamaz. BI sigortası bu finansal boşluğu doldurur ve işletmenin ayakta kalmasını sağlar.

Siber saldırı sonrası operasyonlarım dursa BI sigortam devreye girer mi?

Standart BI poliçesi maddi hasara dayalı çalışır; siber kökenli durdurma maddi hasar tanımına girmez. Siber BI güvencesi için ayrı bir siber sigorta poliçesi veya açıkça siber BI genişlemesi içeren bir BI poliçesi gerekir.

Gross profit nasıl hesaplanır; muhasebe kârıyla aynı mı?

Poliçedeki brüt kâr tanımı, muhasebe terminolojisinden farklı olabilir. Sigortacı genellikle ciro eksi "değişken satın almalar" (değişken maliyetler) olarak tanımlar. Amortisman ve finansman giderleri değişken olarak kabul edilmez. Poliçeye özgü tanım net bir şekilde yazılmalı ve her yıl güncel mali tablolarla doğrulanmalıdır.

Tazminat dönemi bitmeden faaliyete geçersem tazminatı kaybeder miyim?

Hayır. Tazminat dönemi, hasarın gerçekleştiği günden faaliyetin tamamen toparlandığı güne kadar olan süreyi kapsar. İşletme kısmi kapasiteyle faaliyete geçerse kalan kayıp orantılı olarak tazmin edilmeye devam eder. Maksimum tazminat dönemi, toparlanma süresinin üst sınırını belirler.

İlgili Sayfalar