Havacılık Savaş Riskleri Sigortası:
Hull War ve Savaş Sorumluluğu

Havacılık Savaş Riskleri Sigortası Nedir?

Havacılık savaş riskleri sigortası, hava aracı gövde (hull all risks) ve havacılık sorumluluk poliçelerinden savaş dışlaması ile çıkarılan savaş ve benzeri risklerin ayrı bir teminat yapısında ele alınmasıdır. Piyasada iki ana parçası vardır: hava aracının fiziksel hasarı için Hull War ve savaş veya terör olayından doğan üçüncü şahıs ile yolcu zararları için Aviation War Liability (havacılık savaş sorumluluğu).

Gövde ve genel sorumluluk teminatlarının ayrıntısı Havacılık Sigortası sayfasındadır; bu sayfa yalnızca savaş ve ilgili risklerin nasıl ayrıldığını ve nasıl yeniden teminat altına alındığını ele alır. Yük için savaş ve grev klozları ise ayrı bir konudur: Nakliyat Savaş ve Grev Sigortası. Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; belirli bir poliçenin kapsamı, kabulü, bedeli veya ödeme garantisi anlamına gelmez.

Ana Poliçelerdeki Savaş ve Diğer Riskler Dışlaması

Havacılık poliçelerinde savaş ve benzeri riskler, piyasada yaygın olarak AVN 48B kloz ailesiyle (savaş, hava aracı kaçırma ve diğer riskler dışlaması; sonraki sürümleri AVN 48C ve AVN 48D olarak anılır) ele alınan dışlama ile ana poliçeden çıkarılır. Dışlamanın kapsamı kloz başlığından geniştir; poliçede hangi sürümün kullanıldığı ve tanımların nasıl yazıldığı teklif aşamasında teyit edilmelidir. Dışlanan riskler genellikle şunları içerir:

• Savaş ve çatışma: savaş, istila, iç savaş, isyan ve devrim, iktidarın gasbı
• Siyasi ve toplumsal olaylar: grev, halk hareketleri ve kargaşa
• Kasıtlı eylemler: terör eylemleri, sabotaj ve kötü niyetli hasar verme
• Hava aracı üzerindeki hukuka aykırı müdahale: kaçırma ve hukuka aykırı el koyma
• Resmî işlemler: müsadere, millileştirme, el koyma, kamulaştırma

Nükleer riskler genellikle ayrı bir dışlamaya (piyasada AVN 38B ailesi olarak anılan nükleer risk dışlaması) tabidir; bu konudaki kapsam poliçeden teyit edilmelidir. Bu sayfa kloz metni değildir; kesin kapsam, sürüm ve tanımlar poliçenin kendisinden okunmalıdır.

Hull War: Hava Aracının Fiziksel Hasarı

Hull War, hava aracının savaş ve ilgili risklerden doğan fiziksel kaybını veya hasarını ele alan ayrı bir poliçedir; gövde all risks ile aynı değer ve menfaat yapısı üzerine kurulur. Gövde all risks ve Hull War'un temel savaş dışlama ve geri alım tablosu ile hull war schedule (kısıtlı bölgeler) açıklaması Havacılık Sigortası sayfasında yer alır; burada tekrarlanmaz. Hull War poliçesinde ayrıca şunlara bakılır:

• Kapsam sınırı ve alt limitler: kaçırma, müsadere veya terör gibi risklerin hangi koşullarda ve hangi alt limitle yer aldığı
• Süre ve iptal hükümleri: savaş poliçelerinde ihbar ve otomatik sonlanma hükümleri ana poliçeden farklı olabilir; kısa süreli iptal ve belirli olaylarda poliçenin sona ermesi hükümleri okunmalıdır
• Kısıtlı bölgeler: bölgeye giriş için önceden bildirim, ek prim veya onay gerekip gerekmediği
• Yedek parça ve ekipman: motor ve yedek parçaların (spares) savaş teminatına dahil olup olmadığı
• Değer ve menfaat sahipleri: kredi veren ve kiraya veren taraflar için savaş poliçesindeki bildirim ve ödeme hükümleri; bkz. leasing ve finansman açıklaması, Havacılık Sigortası

Hull War genellikle uluslararası piyasa üzerinden ayrı yerleştirilir; bu cümle belirli bir sigortacının kapasitesi veya teminatın kabulü anlamına gelmez.

Aviation War Liability: Üçüncü Şahıs ve Yolcu Zararları

Hull War hava aracının kendi hasarını ele alır. Savaş veya terör olayı sırasında üçüncü şahıslara, yolculara, bagaja ve yüke verilen zararın sorumluluğu ise ayrıca yapılandırılmalıdır; çünkü sorumluluk poliçelerindeki savaş dışlaması bu zararları da kapsam dışı bırakır. Piyasada bu boşluk genellikle sorumluluk poliçesine eklenen savaş genişletme teminatlarıyla (AVN 52E ve benzeri genişletilmiş kapsam klozları) veya ayrı bir savaş sorumluluk yapısıyla ele alınır. Dikkat edilecek noktalar:

• Alt limit: savaş ve terör genişletmeleri çoğu zaman ana sorumluluk limitinin altında ayrı bir limitle ve yıllık toplam sınırıyla verilir
• Kloz sürümü: AVN 52E AVN 48B ailesinin dışladığı sorumlulukları belirli koşullarda geri alan bir genişletmedir; hull war poliçesinin yerine geçmez ve her poliçenin kendi metni ayrıca incelenmelidir
• İptal ihbarı: genişletme teminatı ana poliçeden daha kısa bir ihbarla iptal edilebilir veya yenilenmeyebilir
• Yolcu ve üçüncü şahıs ayrımı: yolcu sorumluluğu ile yer üçüncü şahıs sorumluluğunun savaş teminatı ayrı hükümlere bağlanmış olabilir

Havalimanı işletmecisinin savaş ve terör kaynaklı sorumluluğu ayrı bir risk grubudur; bkz. Havalimanı İşletmecileri Sorumluluk Sigortası.

Türkiye'de Zorunlu Sigortalar ve Savaş Riskleri

Türkiye'de zorunlu havacılık sorumluluk sigortaları iki ayrı yönetmelikle düzenlenir. İkisi de 27/7/2017 tarihli ve 30136 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmıştır ve ikisi de savaş ve terör risklerini zorunlu teminatın içine alır. Bunlar, hava aracının kendi fiziksel hasarını ele alan gövde veya Hull War sigortasından ayrıdır.

• Yolcu, bagaj, yük ve posta sorumluluğu: "Türkiye'de Faaliyet Gösteren Hava Araçları İçin Yolcu, Bagaj, Yük ve Posta Malî Sorumluluk Sigortası Hakkında Yönetmelik" (dayanak: 4059 sayılı Kanun m.8, 2920 sayılı Kanun m.132, 5431 sayılı Kanun m.4; 6/12/2019 tarihli ve 30970 sayılı Resmî Gazete ile değişik, 28/12/2019'da yürürlükte). Yükümlü, yolcu, yük ve posta taşımaları yapmak için ruhsata sahip taşıyıcıdır (m.4(1)(ğ)). Sigorta, taşıyıcının yolcu, bagaj, yük, posta ve gecikmeden doğan hukuki sorumluluğunu kapsar (m.2(1)). Taşıyıcı bu sorumluluklarına karşı savaş, terör, uçak kaçırma, sabotaj, kanun dışı müsadere ve halk hareketleri risklerini de teminat altına alacak şekilde sigorta yaptırmak zorundadır (m.6(1)); kâr kaybı ve işgücü kaybı dahil dolaylı zararlar kapsam dışıdır (m.6(2)). Asgari teminat m.8'de düzenlenir; yolcunun ölümü veya bedensel yaralanmasında yolcu başına 250.000 SDR'dir (m.8(1)(a)). Ticari olmayan ve azami kalkış ağırlığı 2.700 kg'ın altındaki hava araçlarıyla yapılan uçuşlar, gecikme, bagaj ile yük ve posta için ayrı tutarlar öngörülür. Yolcu tanımı uçuş ve kabin ekibini içermez (m.4(1)(ı)).
• Üçüncü şahıs sorumluluğu: "Sivil Hava Araçları Üçüncü Şahıs Mali Sorumluluk Sigortası Hakkında Yönetmelik" (dayanak: 4059 sayılı Kanun m.8, 2920 sayılı Kanun m.138, 139 ve 140, 5431 sayılı Kanun m.4). Yükümlü işletendir (m.4(1)(d)); yönetmelik sicile kayıtlı hava araçları ve İHA'lar ile Türk havaalanlarını veya hava sahasını kullanan yabancı tescilli hava araçlarının işletenlerine uygulanır (m.5(2)). İşletenler, üçüncü şahıslara verebilecekleri zararlardan doğan sorumluluklarına karşı savaş, terör, uçak kaçırma, sabotaj, kanun dışı müsadere ve halk hareketleri risklerini de teminat altına alacak şekilde sigorta yaptırmak zorundadır (m.6(1)); kâr kaybı ve kira kaybı dahil dolaylı zararlar kapsam dışıdır (m.6(2)). Asgari teminat, olay başına ve hava aracı başına azami kalkış ağırlığına göre on kategorili bir tabloya bağlıdır ve kullanım türüne göre yüzdelerle uygulanır (m.8).
• İstisnalar iki yönetmelikte ayrı düzenlenir ve birbirine genellenmemelidir. Yolcu, bagaj, yük ve posta yönetmeliğinde: devlet hava araçları (m.2(2)(a)) ile orman yangınları ve zirai mücadele amaçlı uçuşlarda kullanılan hava araçları (m.2(2)(b)) yönetmeliğin dışındadır; yalnızca savaş ve terör rizikoları bakımından, ticari olmayan amaçlarla ve uluslararası sınırlar ihlâl edilmemek kaydıyla yetkili kişilerce uçuş eğitimi vermek amacıyla ülke içinde gerçekleştirilen uçuşlarda kullanılan balon, planör ve çok hafif hava araçları ayrıca kapsam dışıdır (m.2(2)(c)). Üçüncü şahıs yönetmeliğinde: devlet hava araçları (m.5(3)(a)) ile ayak gücüyle iniş ve kalkış yapabilen hava araçları, yani yelken kanat ve yamaç paraşütü (m.5(3)(b)) yönetmeliğin dışındadır; yalnızca savaş ve terör rizikolarına ilişkin sigorta yükümlülükleri bakımından, ticari olmayan amaçlarla ve uluslararası sınırlar ihlâl edilmemek kaydıyla yetkili kişilerce uçuş eğitimi vermek amacıyla ülke içinde gerçekleştirilen uçuşlarda kullanılan, planörler dahil azami kalkış ağırlığı 500 kg'ın altındaki hava araçları ayrıca kapsam dışıdır (m.5(3)(c)). Savaş ve terör istisnaları bu hava araçlarının diğer sigorta yükümlülüklerini kaldırmaz.

Hull War zorunlu değildir. Yukarıdaki yönetmelik metinleri hava aracının kendi hasarını karşılayan gövde veya Hull War sigortası yaptırma yükümlülüğü getirmez; zorunlu sigortalardaki savaş ve terör teminatı yolcu, bagaj, yük, posta ve üçüncü şahıs sorumluluğuna ilişkindir. Gövde ve Hull War teminatı ihtiyaridir ve ayrıca sigortalının kendi kararından ya da finansman ve kiralama sözleşmelerinden doğabilir. Zorunlu sigorta için hangi poliçe yapısının yeterli olduğu, asgari tutarlar, ispat ve sigortacının SHGM'ye bildirim yükümlülükleri (yolcu yönetmeliği m.7, üçüncü şahıs yönetmeliği m.7) yerleştirme aşamasında ilgili metinden ve sigortacıdan teyit edilmelidir.

Yaptırım ve Ambargo Hükümleri

Havacılık poliçelerinde yaptırım ve ambargo hükümleri, piyasada AVN 111 gibi kloz adlarıyla anılan yaptırım sınırlama ve dışlama klozlarıyla veya sigortacıların kendi yaptırım maddeleriyle yer alabilir. Bunlar, belirli ülkelere, kişilere veya kuruluşlara ilişkin uçuşlarda ve ödemelerde kapsamı veya tazminat ödenmesini sınırlayabilir. Yaptırım rejiminin hangi hukuka dayandığı (örneğin ABD, AB, BM) ve reasürans yapısındaki taraflar uyum riskini etkiler. Kloz metni, sürüm ve etkisi poliçeden teyit edilmelidir; bu sayfa belirli bir yaptırım rejiminin sonucunu açıklamaz.

Hull All Risks, Hull War ve Sorumluluk Teminatları Nasıl Ayrılır?

Aşağıdaki tablo, hangi poliçenin savaş ve ilgili riskleri nasıl ele aldığını genel hatlarıyla gösterir; kesin sonuç poliçe metnine bağlıdır.

Teklif İçin Hangi Bilgiler İstenir?

• Hava aracı tipi, sayısı, değeri ve mevcut gövde ve sorumluluk poliçeleri
• Operasyon tipi (tarifeli, charter, kargo, özel) ve uçulan bölgeler; kısıtlı bölgelere giriş planı
• Talep edilen savaş sorumluluk limiti ve mevcut genişletme teminatı
• Kredi veren ve kiraya veren taraflar ile sözleşmeden doğan sigorta şartları
• Yaptırım kapsamındaki ülkelere uçuş veya ödeme akışı bilgisi
• Hasar geçmişi ve mevcut dışlamalar

Bu liste örnektir; istenen bilgi ve belgeler sigortacıya ve poliçe yapısına göre değişir. Kabul, ek bilgi talepleri ve şartlar ilgili sigortacıya aittir.

Sık Sorulan Sorular

Neolife'ın Rolü

Neolife Grup, ilgili bilgi ve sözleşmeleri değerlendirerek uygun yerel sigorta ve reasürans çözümlerini araştırabilir, yerleştirme çalışması yürütebilir ve gelen teklifleri karşılaştırır. Bu, belirli bir sigortacının veya reasürörün kapasitesi, teminatın kabulü, fiyat veya ödeme taahhüdü anlamına gelmez; bunlar ilgili sigortacının kurallarına, mevzuata ve poliçe şartlarına tabidir.

Savaş Riskleri Teklifi İsteyin →