Hava Yolu Kargo Sigortası Nedir?
Hava yolu kargo sigortası, havayoluyla taşınan eşyanın fiziksel kaybı veya hasarını yük sahibi (veya poliçenin tanıdığı menfaat sahibi) için ele alan nakliyat (cargo) sigortasının hava taşımasına yönelik yapısıdır; piyasada air cargo insurance veya cargo insurance (air) olarak da anılır. Konusu eşyadır.
Havacılık sigortası ile aynı şey değildir: uçağın kendisine (gövde) veya havayolu işletmecisinin ve havalimanı operatörünün sorumluluğuna yönelik teminatlar Havacılık Sigortası sayfasının konusudur. Havayolu taşıyıcısının yük sahibine karşı sorumluluğu ise ayrı bir hukuki rejime tabidir ve yük sigortasının yerine geçmez. Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; belirli bir poliçenin kapsamı, bedeli, kabulü veya ödeme garantisi anlamına gelmez.
Yük Sigortası ile Havayolu Taşıyıcısının Sorumluluğu Arasındaki Fark
Uluslararası hava taşımalarında kargo hasarı, kaybı ve gecikmesine ilişkin taşıyıcı sorumluluğu, Türkiye'nin de taraf olduğu 1999 tarihli Montreal Sözleşmesi tarafından düzenlenir. Türk Ticaret Kanunu da hava yoluyla taşımaya ilişkin özel hükümleri saklı tutar (TTK m.852). Taşıyıcı sorumluluğuna ilişkin başlıca noktalar:
- Sorumluluk sınırı: Kargo için sınır, kilogram başına 26 Özel Çekme Hakkıdır (SDR; Montreal Sözleşmesi m.22(3)); bu tutar 28 Aralık 2024 itibarıyla önceki 22 SDR'nin yerini almıştır. Gönderici, teslimde özel bir menfaat beyanı (declared value) yapıp varsa ek ücreti ödeyerek sınırı yükseltebilir.
- Sınırın yük değeriyle ilişkisi: Kilogram başına sınır, yüksek değerli ve hafif eşyada (örneğin elektronik, ilaç, mücevher) gerçek zararın çok altında kalabilir; fark yük sigortasının konusudur.
- Kısa süreler: Montreal Sözleşmesi'ne göre kargo hasarında yazılı şikâyet için 14 gün, gecikmede 21 gün öngörülür (m.31; süreler hasarda teslim alma, gecikmede eşyanın alıcının tasarrufuna sunulma tarihinden başlar, şikâyet yazılı yapılır ve hasarın fark edilmesinden derhal sonra yapılmalıdır) ve tazminat hakkı, eşyanın varış yerine varış tarihinden, uçağın varması gereken tarihten veya taşımanın durduğu tarihten itibaren iki yıl içinde dava açılmazsa düşer (m.35). Süreler uygulanabilir metinden ayrıca doğrulanmalıdır.
- Rücu: Yük sigortacısı tazminat ödedikten sonra taşıyıcıya rücu edebilir; rücu imkânı taşıyıcının sorumluluk rejimi, sınırı ve bildirim şartlarıyla sınırlıdır.
Hava Taşıması İçin Kloz Yapısı: ICC (Air), Savaş ve Grev
Piyasada hava yoluyla taşınan yük için yaygın olarak Institute Cargo Clauses (Air) (excluding sendings by post) 1/1/09 kullanılır. Bu kloz, deniz yükü için kullanılan ICC (A), (B) ve (C) klozlarından ayrı bir settir ve hava taşımasının koşullarına göre kurgulanmıştır; adında belirtildiği üzere posta ile gönderilen eşyayı kapsam dışında bırakır. Klozun örnek metinlerinde tüm riskler esaslı bir teminat ve istisnalar yer alır; kapsam, istisnalar ve sürelerin tümü poliçedeki gerçek wording'den doğrulanmalıdır.
- Savaş ve grev ayrı klozlardır: Hava yükü için ayrıca Institute War Clauses (Air Cargo) ve Institute Strikes Clauses (Air Cargo) kullanılabilir. Bunlar ana kloza otomatik olarak dahil değildir ve ayrı olarak kararlaştırılır.
- Savaş klozunda süre: Örnek wording'lerde savaş teminatı eşyanın uçağa yüklenmesiyle başlar ve eşyanın son boşaltma yerinde uçaktan indirilmesi veya uçağın varışını izleyen belirli bir süre (örnek metinlerde 15 gün) sonunda sona erer; uçaktan sonra deniz yoluyla taşıma varsa deniz yükü savaş klozunun uygulanacağı öngörülebilir. Kesin hükümler kullanılan wording sürümüne bağlıdır.
- Kapsamın başlangıcı ve sonu: Havalimanından havalimanına mı, kapıdan kapıya mı olduğu, kullanılan kloz ve poliçe hükümlerine bağlıdır; karayolu ile yapılan ön ve son taşıma (road feeder) wording'e göre kapsanabilir.
Savaş ve grev risklerinin deniz yükündeki karşılığı için Nakliyat Savaş ve Grev Sigortası sayfasına bakın.
Hava Kargoya Özgü Konular
- Posta ve kurye gönderileri: ICC (Air) klozu posta ile gönderilen eşyayı kapsam dışında bırakır; kurye ve ekspres gönderiler için ayrı yapı gerekebilir.
- Yüksek değerli ve hırsızlığa hassas kargo: Elektronik, ilaç, mücevher ve benzeri eşyada hırsızlık ve eksik teslim riski ile güvenlik şartları wording'e göre değerlendirilir.
- Ambalaj ve palet: Yetersiz ambalaj ve palet kaynaklı hasar istisna olabilir; ambalajın hava taşımasının koşullarına uygunluğu önemlidir.
- Havalimanı depolama ve aktarma: Eşya taşıma sırasında kargo terminalinde bekleyebilir; bu aşamaların teminat kapsamında olup olmadığı wording'e bağlıdır. Hava ve karayolu birlikte kullanılan taşımalar için Multimodal Taşımacılık Sigortası sayfasına bakın.
- Sıcaklık duyarlı hava kargosu: Soğutma arızası veya sıcaklık sapmasından doğan zarar ayrı değerlendirme gerektirir; bkz. Soğuk Zincir Yük Sigortası.
- Hava yük acentesi (forwarder): IATA acentesi veya forwarder'ın hava konşimentosu düzenleyerek üstlendiği sorumluluk ayrı bir konudur; bkz. Freight Forwarder Sorumluluğu.
Hava Yolu Kargo, Taşıyıcı Sorumluluğu, FFL ve Havacılık Sigortası
Tabloyu yatay kaydırarak tüm sütunları görebilirsiniz.
| Hava yolu kargo (yük) | Havayolu taşıyıcı sorumluluğu | FFL | Havacılık sigortası | |
|---|---|---|---|---|
| Konu | Havayoluyla taşınan eşyanın fiziksel kaybı veya hasarı | Taşıyıcının kargo zıyaı, hasarı ve gecikmesinden doğan hukuki sorumluluğu (Montreal Sözleşmesi) | Forwarder veya hava yük acentesinin müşterisine karşı hukuki sorumluluğu | Uçak gövdesi ile havacılık sorumlulukları (havayolu, havalimanı, MRO vb.) |
| Sigortalı menfaat | Eşya üzerindeki menfaat (genellikle yük sahibi; teslim şekline bağlı) | Havayolu taşıyıcısı | Forwarder / acente | Uçak maliki, işletmeci, havalimanı operatörü vb. |
| Teminat niteliği | Fiziksel mal hasarı | Hukuki sorumluluk; sınır kg başına 26 SDR | Hukuki sorumluluk | Gövde hasarı ve hukuki sorumluluk |
| Yük değeri sınırın üzerinde ise | Fark yük poliçesinin konusudur | Sınır uygulanır (özel beyan yoksa) | Sorumluluk sınırları wording'e bağlıdır | Eşyanın değer kaybı konusu değildir |
Bu ürünler birbirinin yerine geçmez. Eşya için yük sigortası, taşıyıcının sorumluluğu için taşıyıcının kendi sigortası, forwarder'ın müşterisine karşı sorumluluğu için FFL, uçak ve havacılık sorumlulukları için havacılık sigortası gerekir.
İstisnalar ve Poliçe Sınırları
Aşağıdakiler örnektir; liste tam değildir ve her istisnanın istisnası veya şarta bağlı kapsamı olabilir.
- Gecikme: Gecikmeden doğan zarar çoğu yük klozunda hariçtir.
- Yetersiz ambalaj ve hazırlık: Hava taşımasının koşullarına uygun olmayan ambalaj, palet veya hazırlık bazı wording'lerde hariç tutulur.
- Olağan sızıntı, ağırlık veya hacim kaybı ve yıpranma: Eşyanın doğal niteliğinden kaynaklanan kayıplar bazı wording'lerde hariçtir.
- Eşyanın doğal ayıbı: Eşyanın kendi niteliğinden kaynaklanan bozulma veya hasar (inherent vice) bazı wording'lerde hariçtir.
- Kasıt: Sigortalının kasıtlı hareketi örnek wording'lerde istisnalar arasındadır.
- Savaş, grev ve benzeri riskler: Ana klozun dışında, ayrı kloz ve şartlara bağlıdır.
- Muafiyet ve limitler: Sevkiyat veya olay başına muafiyet ile sevkiyat/yıllık limitler poliçede tanımlanır.
Teklif ve Underwriting İçin Gerekli Bilgiler
- Eşyanın cinsi, değeri, ağırlığı ve ambalaj şekli
- Kalkış ve varış noktaları, aktarma ve karayolu ön/son taşımaları
- Sevkiyat sıklığı ve yıllık taşıma değeri (tek sevkiyat veya açık poliçe ihtiyacı)
- Teslim şekli (Incoterms) ve sigortalı olacak taraf; bkz. Incoterms Rehberi
- Hava konşimentosu (AWB) ve taşıyıcı bilgisi; özel menfaat beyanı yapılıp yapılmadığı
- Sıcaklık, güvenlik veya yüksek değer gerektiren şartlar
- Talep edilen savaş ve grev teminatı
- Hasar geçmişi ve talep edilen muafiyetler
Bu liste örnektir; istenen bilgi ve belgeler sigortacıya ve poliçe yapısına göre değişir ve her sigortacı için zorunlu tek bir standart form olarak okunmamalıdır. Kabul, ek bilgi talepleri ve şartlar ilgili sigortacıya aittir.
Sık Sorulan Sorular
Hava yolu kargo sigortası nedir ve havayolunun sorumluluğundan farkı nedir?
Havayolu zararı karşılamaz mı, yük sigortasına neden gerek olur?
Hava yolu kargo sigortası havacılık sigortası ile aynı mıdır?
Savaş ve grev riskleri hava yükü poliçesinde kapsanır mı?
Kargo hasarında hangi süreler önemlidir?
Posta ve kurye gönderileri kapsanır mı?
Teklif için hangi bilgiler gerekir?
Neolife'ın Rolü
Neolife Grup, ilgili bilgi ve sözleşmeleri değerlendirerek uygun yerel sigorta ve reasürans çözümlerini araştırabilir, yerleştirme çalışması yürütebilir ve gelen teklifleri karşılaştırır. Bu, belirli bir sigortacının veya reasürörün kapasitesi, teminatın kabulü, fiyat veya ödeme taahhüdü anlamına gelmez; bunlar ilgili sigortacının kurallarına, mevzuata ve poliçe şartlarına tabidir.