CMR Sigortası Nedir — ve Ne Değildir
Uluslararası karayolu taşımacılığında üç tür sigorta ihtiyacı birbirinden bağımsız olarak değerlendirilmelidir. Emtia (Cargo) Sigortası yükün kendisini, taşıyıcının sorumluluğundan bağımsız biçimde güvence altına alır — yük sahibi tarafından alınır. CMR Taşıyıcı Sorumluluk Sigortası karayolu taşıyıcısının CMR Konvansiyonu kapsamındaki hukuki sorumluluğunu karşılar. FFL (Freight Forwarder Liability) ise lojistik/ekspedisyon şirketinin taşıma organizasyonundan doğan geniş kapsamlı sorumluluğunu güvence altına alır. Bu üç poliçe birbirinin yerini tutmaz; her biri farklı bir tarafın, farklı bir riski karşılar.
CMR poliçesi, taşıyıcının hukuken sorumlu olduğu hallerde yük hasarını karşılar. Taşıyıcının hukuki sorumluluğunun ortadan kalktığı durumlarda — mücbir sebep, ambalaj kusuru, mal sahibi hatası — CMR sigortası devreye girmez. Bu nedenle yük sahipleri, CMR poliçesinin varlığına dayanarak kendi emtia sigortasından vazgeçmemelidir.
8,33 SDR/kg: Limit Hesabı ve Sınırları
CMR Konvansiyonu Madde 23 uyarınca karayolu taşıyıcısının azami sorumluluğu, kayıp veya hasarlı yükün brüt ağırlığı başına 8,33 SDR (Özel Çekme Hakkı) olarak belirlenmiştir. Ödeme günündeki SDR kuru üzerinden hesaplama yapılır.
| Hasar Türü | Limit | Not |
|---|---|---|
| Tam kayıp / tam hasar | 8,33 SDR × brüt kg | Azami sorumluluk sınırı |
| Kısmi hasar | 8,33 SDR × hasarlı kg | Kayıp oranına göre |
| Gecikme hasarı | Navlun tutarı | CMR Madde 23/5 |
| Kasıt / ağır ihmal | Limit kalkar | CMR Madde 29 |
Özel Değer Beyanı (Ad Valorem)
CMR Konvansiyonu, yük sahibinin taşıma belgesi üzerine yükün gerçek değerini beyan etmesine ve navlun ücretine ek bir ücret ödemesine olanak tanır (Madde 24). Bu durumda taşıyıcının sorumluluğu beyan edilen değerle sınırlandırılabilir. Taşıyıcıların bu uygulamayı poliçe limitleriyle önceden uyumlu hale getirmesi gerekir.
Taşıyıcının Sorumlu Olmadığı Durumlar
CMR Konvansiyonu (Madde 17), taşıyıcının belirli hallerde sorumluluktan kurtulabileceğini öngörür. CMR sigortacısı da bu hallerde tazminat ödemez. Temel muafiyet halleri:
Mücbir Sebep
Taşıyıcının önleyemeyeceği ve sonuçlarını gideremeyeceği hallerde (savaş, doğal afet vb.) sorumluluk ortadan kalkabilir.
Hak Sahibi Hatası
Yükün paketlenmesindeki yetersizlik veya göndericinin talimat hatası sonucu oluşan zararlarda taşıyıcı sorumlu tutulamaz.
Ambalaj Kusuru
Dışarıdan görünmeyen ambalaj açıklığı veya yetersiz paketleme nedeniyle oluşan hasar taşıyıcı sorumluluğunu dışlar.
Yükün Doğası
Çürüme, kuruma, sızma, normal fire gibi yükün kendi doğasından kaynaklanan kayıplar CMR kapsamı dışındadır.
Ardışık Taşıyıcı (Successive Carrier) Sorumluluğu
Aynı CMR belgesi kapsamında birden fazla taşıyıcı tarafından gerçekleştirilen taşımalarda, her taşıyıcı tüm yolculuktan sorumludur. CMR Madde 36 uyarınca hak sahibi; ilk taşıyıcıya, son taşıyıcıya veya hasara yol açan olayın gerçekleştiği güzergahı üstlenen taşıyıcıya karşı — ya da bunların birden fazlasına aynı anda — dava açabilir. Hasar güzergahı tespit edilemeyen durumlarda ise ilk ve son taşıyıcıya birlikte başvurulabilir; iç rücu daha sonra taşıyıcılar arasında çözüme kavuşturulur. Alt taşıyıcı kullanan organizatörlerin bu durumu poliçe kapsamlarında ayrıca değerlendirmesi gerekir.
CMR Poliçesi Teklifi İçin Gereken Bilgiler
- Taşınan yük türleri ve ortalama değer aralıkları (hafif elektronik, ağır sanayi malı, gıda vb.)
- Yıllık taşıma hacmi ve sefer sayısı (navlun cirosu)
- Güzergâhlar: AB ülkeleri, Orta Doğu, BDT ülkeleri, karma
- Araç sayısı ve tipi (TIR, frigo, konteyner, ADR vb.)
- Geçmiş hasar sicili (son 5 yıl)
- Alt taşıyıcı kullanımı ve oranı
- Mevcut CMR poliçesi varsa kapsam ve limitler
- Tehlikeli madde taşımacılığı varsa ADR belgeleri