Reasürans nedir?

Teknik Tanım

Reasürans, bir sigorta şirketinin (sedan) müşterisine yazdığı poliçeden doğan riski, prim karşılığında başka bir sigortacıya (reasürör) kısmen veya tamamen devretmesi işlemidir. Sedan ile reasürör arasındaki ilişki sözleşmeyle düzenlenir; sigortalının reasürörle doğrudan hukuki bağı yoktur.

Basit bir ifadeyle reasürans, "sigortanın sigortası"dır. Sigortalı şirketi, sigorta şirketi korur; sigorta şirketini ise reasürör korur. Bu yapı, tüm sigortacılık sisteminin finansal istikrarının temelini oluşturur.

Reasürans nasıl çalışır?

Temel akış şöyledir:

  1. Sigortalı sigorta şirketiyle poliçe yapar, prim öder.
  2. Sedan (sigorta şirketi) bu riski kabul eder, ardından reasürörle ayrı bir anlaşma yaparak riskin bir bölümünü devreder.
  3. Reasürör sedan'dan reasürans primi alır, karşılığında anlaşılan orana göre tazminata katılır.
  4. Hasar gerçekleştiğinde sigortalı ödemeyi sedandan alır; sedan bu ödemenin reasürans kapsamındaki payını reasürörden tahsil eder.

Önemli bir nokta: sigortalı açısından poliçeyi düzenleyen tek muhatap sadandır. Reasürans anlaşması sigortalıyı bağlamaz ve sigortalı reasürörden doğrudan talep hakkına sahip değildir (farklı hukuk sistemlerinde istisnalar olabilir).

Sigorta şirketleri neden reasürans kullanır?

1. Kapasite genişletme

Tek bir felaket riski (deprem, deniz felaketi, büyük endüstriyel kaza) bir sigorta şirketinin sermayesini aşabilir. Reasürans, sigorta şirketinin normalde taşıyamayacağı büyüklükteki riskleri kabul etmesini sağlar.

2. Risk dağıtımı

Sigorta şirketinin portföyü belirli sektörlerde yoğunlaşmış olabilir. Reasürans bu yoğunlaşmayı dağıtır ve tek bir büyük hasarın şirketin tüm sermayesini tüketmesini engeller.

3. Düzenleyici sermaye gereksinimleri

SEDDK (Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu) sigorta şirketlerinden belirli özkaynakların tutulmasını ister. Reasürans, riskin bir kısmını reasürörün bilançosuna taşıyarak cedanın düzenleyici yükümlülükleri karşılamasına yardımcı olur.

4. Kümül kontrolü

Aynı bölgede yoğunlaşan çok sayıda poliçe, tek bir afet anında birden tetiklenebilir. Reasürans bu kümülasyondan doğan riski yönetir.

Reasürans türleri

Özellik Fakultatif Reasürans Treaty Reasürans
Kapsam Risk bazında: her poliçe ayrı müzakere edilir Portföy bazında: kriterlere uyan tüm riskler otomatik kapsama girer
Reasürörün kabulü Her risk için kabul/red hakkı vardır Kapsam dahilindeki riskleri reddedemez
Kullanım amacı Büyük veya olağandışı riskler; treaty kapsamı dışındaki riskler Standart portföy riskleri; otomatik kapasite desteği
Süre Tek risk–tek poliçe dönemi Genellikle 1 yıllık dönemler (yenilenebilir)

Treaty reasürans kendi içinde Oransal (Proportional) ve Oransız (Non-Proportional / Excess of Loss) olmak üzere ikiye ayrılır:

  • Kotpar (Quota Share): Sedan her riskten sabit bir yüzdeyi reasüröre devreder (ör. her poliçenin %30'u).
  • Süplerplus (Surplus Share): Sedan belirli bir tutarı (line) kendi üzerinde tutar; fazlası reasüröre aktarılır.
  • Fazla Hasar (Excess of Loss / XL): Sedan belirli bir tutarın (retansiyon) üzerindeki hasarları reasüröre yansıtır. Reasürör her hasarın kendisine belirli dilimini karşılar.

Temel kavramlar

Sedan

Riski devreden sigorta şirketi. "Cedant" olarak da kullanılır.

Reasürör

Riski devralan taraf. Türkiye'de yerleşik reasürörler SEDDK lisansıyla çalışır; büyük uluslararası reasürörler (Munich Re, Swiss Re, Hannover Re vb.) yurt dışında kurulu olmakla birlikte Türkiye pazarına hizmet verir.

Retansiyon (Saklama Payı)

Sedanın kendi üzerinde tuttuğu risk payı. Retansiyon yüksekse sedan daha az reasürans kullanır; düşükse daha fazla risk devre dışı bırakılır.

Retroaktif Tarih ve Run-Off

Claims-made poliçeler kapsamında yapılan reasürans programlarında önem taşır. Reasürans programı sona erdiğinde geriye dönük sorumluluk tutmaları "run-off" kapsamı gerektirebilir.

Slip ve Wording

Reasürans anlaşmalarının özeti olan slip, kapsam, prim, retansiyon ve koşulları özetler. Wording, sözleşmenin tam metnidir.

Sık karıştırılan kavramlar

Reasürans ≠ Sigortalıya ek güvence

Reasürans, sigortalı ile reasürör arasında değil, sedan ile reasürör arasındaki bir ilişkidir. Sigortalı, hasarını sedandan talep eder. Reasürörün ödeme yapmaması durumunda bile sedan yükümlülüğünü korur (bunun istisnası "cut-through" klozlarıdır, Türkiye'de nadir kullanılır).

Reasürans brokerliği ≠ Sigorta brokerliği

Sigorta brokeri sigortalıyı temsil eder. Reasürans brokeri ise sedan sigorta şirketini temsil ederek en uygun reasürans programını pazarda bulur ve müzakere eder. Neolife her iki alanda da SEDDK ruhsatlı bağımsız broker olarak faaliyet göstermektedir.

Retrosesyon

Reasürörün devraldığı riski başka bir reasürörle paylaşması işlemidir. Reasüransın reasüransı olarak düşünülebilir.

Kaynaklar

  • SEDDK — Türkiye'de reasürans faaliyetine ilişkin düzenlemeler (seddk.gov.tr)
  • Swiss Re Institute — Sigma Raporları (reasürans piyasası araştırmaları)
  • Lloyd's of London — Reasürans teknik rehberleri
  • 5684 Sayılı Sigortacılık Kanunu — Reasürans ve retrosesyon hükümleri