Fakultatif reasürans nedir?
Fakultatif reasürans, sedan sigorta şirketinin belirli bir riski reasürörün incelemesine sunduğu ve reasürörün bu riski kabul etmek veya reddetmek konusunda serbestisinin bulunduğu reasürans biçimidir. Her risk bağımsız bir sözleşmeyle düzenlenir; herhangi bir otomatik kabul yükümlülüğü yoktur.
Latince kökenli "facultas" sözcüğü "seçenek, özgürlük" anlamına gelir. Reasürörün sahip olduğu bu seçim özgürlüğü, fakultatifi diğer reasürans biçimlerinden temel olarak ayıran özelliktir.
Treaty ile temel fark
| Konu | Fakultatif | Treaty |
|---|---|---|
| Kapsam birimi | Risk bazında: her poliçe ayrı değerlendirilir | Portföy bazında: kriterlere uyan tüm riskler otomatik |
| Reasürörün kabul hakkı | Her risk için bağımsız kabul veya red hakkı | Kapsam dahilindeki riskleri reddedemez |
| Müzakere | Her risk için ayrı müzakere (prim, koşullar, limit) | Çerçeve anlaşma müzakeresi; sonrası otomatik |
| Esneklik | Yüksek: her risk özelleştirilebilir | Düşük: anlaşma koşullarına göre standart |
| İşlem süresi | Yavaşlayabilir (her risk için tur gerekir) | Hızlı: poliçe yazıldıktan sonra otomatik kapsama girer |
| Kullanım | Büyük, tekil, karmaşık veya olağandışı riskler | Standart portföy riskleri |
Ne zaman kullanılır?
Treaty kapasitesini aşan riskler
Sedan'ın treaty programı belirli bir sigortalı değeri limitine kadar otomatik kapsam sağlar. Bunun üzerindeki tutarlar fakultatif reasüransta ek kapasite gerektirerek tamamlanır.
Olağandışı risk profili
Büyük petrokimya tesisleri, LNG depolama, havacılık üreticileri, nükleer enerji çevresi gibi riskler treaty kapsamında yer almayabilir veya treaty'de özel dışlamaya tabi olabilir. Bu riskler fakultatif yoluyla ayrı plasmanla kapsanır.
Yoğunlaşma (kümül) kontrolü
Sedan, aynı bölgede treaty üzerinden kabul ettiği risklerin toplamını belirli bir limitle kısıtlamak istiyorsa, o bölgedeki ek riskleri treaty yerine fakultatif olarak sunabilir. Bu yolla treaty kümülünü yönetir.
Yeni branş veya ürün testi
Sedan, henüz treaty'sine dahil etmediği yeni bir ürünü veya branşı önce fakultatif olarak piyasaya sunabilir; reasüransın bu riski nasıl fiyatlandırdığını gözlemleyerek ilerleyebilir.
Süreç: slip ve plasman
Slip hazırlama
Reasürans brokeri, sedan adına reasürörün ihtiyaç duyduğu tüm bilgileri içeren bir slip hazırlar. Slip tipik olarak şunları içerir:
- Riski tanımlayan bilgiler (sigortalı, lokasyon, faaliyet, sigortalı değer)
- Teklif edilen reasürans payı ve limiti
- Prim teklifi veya beklenti
- Temel poliçe koşulları ve dışlamalar
- Hasar geçmişi
Pazar turu (plasman)
Reasürans brokeri slipı ilgili reasürörlere sunar. Her reasürör kendi payını ve koşullarını belirtir. Yeterli kapasite sağlandıktan sonra plasman tamamlanmış sayılır ve risk reasürance kapsamına alınır.
Önde gelen reasürör (lead reinsurer)
Büyük plasmanlar genellikle bir "lead" (önder) reasürör tarafından koşullar belirlenerek imzalanır; diğerleri onu izler. Lead, oranın ve koşulların referans noktasıdır.
Oransal ve Oransız Fakultatif
Oransal (Proportional) Fakultatif
Sedan ve reasürör riski belirli bir oran dahilinde paylaşır. Prim ve tazminat her ikisi arasında bu orana göre bölüşülür. Reasürör prim gelirinden komisyon (cession commission) iade eder.
Oransız (Non-Proportional / Excess of Loss) Fakultatif
Sedan belirli bir tutarın (retansiyon) üzerindeki hasarı reasürörden alır. Prim riskin büyüklüğüne ve seçilen retansiyon limitine göre ayrıca hesaplanır. Bu yapı, sedan'ın büyük hasarlardan korunmasını sağlarken küçük hasarları kendi üzerinde tutmasına imkân verir.
Avantajlar ve dezavantajlar
Avantajlar
- Her risk için özelleştirilmiş koşul ve fiyat mümkündür
- Treaty kapsamı dışındaki riskler kapsanabilir
- Sedan'a reasürans piyasasının söz konusu risk için görüşü hakkında bilgi sağlar
- Kümül yönetimi için esneklik
Dezavantajlar
- Her risk için ayrı süreç ve zaman gerektirir
- Reasürörün reddetme hakkı olduğundan plasman garantili değildir
- İdari yük treaty'ye kıyasla daha yüksektir
- Geniş çaplı doğal afet hasarlarında kapasite bulmak zorlaşabilir
Kaynaklar
- Swiss Re — "Introduction to Reinsurance" (teknik rehber)
- Munich Re — Facultative Reinsurance Solutions
- Lloyd's of London — Facultative Market Guide
- SEDDK — Reasürans Düzenlemeleri (seddk.gov.tr)