Tanımlar
Banka teminat mektubu
Banka teminat mektubu, bir bankanın müşterisi adına üçüncü tarafa (muhatap) belirli bir tutara kadar ödeme güvencesi vermesidir. Banka, garanti tutarı kadar kredi limiti tesis eder ve bu tutar müşterinin kullanılabilir kredi limitinden düşülür.
Kefalet sigortası
Kefalet sigortası, SEDDK ruhsatlı bir sigorta şirketinin, bir müteahhit veya yükümlünün taahhüdünü yerine getirmemesi durumunda muhatabı (lehtarı) belirli bir tutara kadar tazmin etmeyi taahhüt ettiği sigorta branşıdır. Sigortalı kendi banka kredi limitini kullanmaz.
Temel farklılıklar
| Konu | Banka Teminat Mektubu | Kefalet Sigortası |
|---|---|---|
| Düzenleyen kurum | Banka (BDDK denetiminde) | Sigorta şirketi (SEDDK denetiminde) |
| Kredi limiti etkisi | Müşterinin banka limitini tüketir | Banka limitini etkilemez |
| Teminat türü | Bankacılık ürünü / garanti | Sigorta poliçesi |
| Vergi | BSMV (%5) uygulanır | BSMV uygulanmaz; KDV %18 veya istisnalar geçerli |
| Maliyeti | Genellikle komisyon + kredi bedeli | Sigorta primi (risk esaslı değerlendirme) |
| Hasar sonrası rücu | Banka müşterisinden tahsilat yapar | Sigorta şirketi sigortalıdan rücu hakkını kullanır |
| Nakdi teminat | Genellikle gerekebilir (bloke mevduat) | Genellikle gerekmez |
Kefalet sigortası türleri
İhale Kefalet Sigortası
Kamu ya da özel ihale süreçlerinde kullanılır. Geçici kefalet (teklifin çekilmemesi güvencesi) ve kesin kefalet (sözleşmenin ifa edilmesi güvencesi) olmak üzere ikiye ayrılır.
Avans Kefalet Sigortası
Müteahhidin işe başlamadan önce aldığı avansın, iş tamamlanmazsa iadesini güvence altına alır.
İfa Kefalet Sigortası
Müteahhidin sözleşme kapsamındaki tüm yükümlülüklerini yerine getireceğini garanti eder. Geniş kapsamlı bir ifa kefaleti, avans ve bakım dönemini de içerebilir.
Gümrük Kefalet Sigortası
Gümrük idaresine karşı vergi ve gümrük yükümlülüklerinin teminatıdır. Dahilde işleme rejimi ve antrepo işlemlerinde kullanılır.
Hasar süreci ve rücu hakkı
Kefalet sigortasının diğer sigorta branşlarından önemli bir farkı rücu (subrogasyon) hakkıdır:
- Muhatap (lehtar) tazminat talebinde bulunur.
- Sigorta şirketi talebi değerlendirir ve hak kazanıldıysa ödeme yapar.
- Ödeme sonrasında sigorta şirketi, ödediği tutarı sigortalıdan (müteahhitten) rücu hakkıyla geri talep eder.
Bu durum kefalet sigortasını diğer sigorta branşlarından ayırır: kasko veya yangın sigortasında sigortalı kazanım elde eder; kefalet sigortasında ise hasar ödemesi nihai değildir, müteahhit sorumlu kalmaya devam eder. Kefalet sigortası bir finansal araç olarak borcu ortadan kaldırmaz, sadece güvence sağlar.
Vergi ve maliyet
Banka teminat mektupları Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi (BSMV) kapsamındadır (%5). Kefalet sigortası ise BSMV'ye tabi değildir; sigorta primine KDV uygulanabilmekte olup söz konusu oran ve istisnalar poliçe türüne göre değişebilir.
Ayrıca banka teminat mektubu için bankalar genellikle bloke mevduat veya ek teminat talep eder; bu durum nakit akışını etkiler. Kefalet sigortasında bu gereklilik genellikle yoktur.
Hangisi, ne zaman tercih edilmeli?
Kefalet sigortası tercih edildiğinde
- Banka kredi limiti dolduğunda veya korunmak istendiğinde
- BSMV yükünden kaçınmak istendiğinde
- Nakdi teminat göstermek istemediğinde
- Muhatap kefalet sigortasını kabul ettiğinde (yasal dayanağı giderek genişlemektedir)
Banka teminat mektubu tercih edildiğinde
- Muhatap (özellikle bazı kamu idareleri) yalnızca banka garantisi kabul ettiğinde
- Sigorta şirketinden prim almak yerine banka üzerinden garanti vermek istendiğinde
Türkiye'de 2016 sonrasında kefalet sigortasının kamu ihalelerinde kullanımına yasal düzenlemeyle alan açılmış; Hazine ve Maliye Bakanlığı tebliğleri kefalet sigortası kapsamını genişletmiştir.
Kaynaklar
- 5684 Sayılı Sigortacılık Kanunu
- SEDDK — Kefalet Sigortası Genel Şartları
- Hazine ve Maliye Bakanlığı — İhale Süreçlerinde Kefalet Sigortasına İlişkin Tebliğler
- 4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu — Teminat hükümleri